Hogere elektriciteitsprijs vanaf 2020

  • Nederlandse groothandelsprijs elektriciteit stabiliseert komende twee kwartalen, daarna verwachten wij vanaf 2020 een stijging.
  • De overstap van kolen naar gas voor het opwekken van energie komt mede door de daling van de gasprijs en de stijging van de CO2-prijs.
  • Door recordniveau gasvoorraden in Noordwest-Europa blijven gasprijzen laag tot eind 2019; vanaf 2020 verwachten wij stijgende prijzen.
  • De kolenprijzen blijven onder druk door het hoge niveau van de gasimport in Europa, de hoge CO2-prijs en hoger dan normale temperaturen.
  • Het Europese emissiehandelssysteem (European Emission Trading System – EU ETS) kenmerkt zich tot nu toe door sterke volatiliteit als gevolg van de invoering van de Marktstabiliteitsreserve, de kans op een no-deal brexit en speculatieve handel.
Hogere-elektriciteitsprijs-vanaf-2020-NL.pdf ()
Download

De Nederlandse elektriciteitsprijs en de volatiele brandstof- en CO2-markt

De Nederlandse basislast-elektriciteitsprijs (groothandelsprijs eerste maandcontract) bewoog in april tussen EUR 38/MWh en EUR 45/MWh. Het maandgemiddelde was EUR 42/MWh. De daling ten opzichte van de prijs van december (EUR 65,80 MWh) zette door. Ten opzichte van april 2018 was er sprake van een stijging van EUR 2/MWh (Figuur 1).

Lage gasprijs – onzekerheid dreigt en neergaande trend houdt aan

De aanvoer van gas naar Europa en de recordomvang van de voorraden in Noordwest-Europa (zie Figuur 3) hebben ervoor gezorgd dat de TTF-gasprijs daalde tot onder EUR 14/MWh. In de loop van april was de daling ruim 15%. De grote instroom van gas komt na een zachte winter met een recordaanvoer van gas en vloeibaar aardgas via pijpleidingen uit Rusland. Hierdoor vertoont de termijncurve een contango, aangezien de prijzen voor de korte termijn lager zijn dan die voor de middellange termijn (zie Figuur 2).

De ontwikkeling van de Europese gashub-prijzen wordt echter gedempt door de overstap van kolen naar gas in de Europese elektriciteitsmarkt. In de loop van de maand bewogen de TTF-gasprijzen zich tussen EUR 13,50 en EUR 16,80/MWh. Ze bleven daarmee binnen de bandbreedte waarin het voor elektriciteitsproducenten de moeite waard is om over te stappen. Dit komt vooral door de hogere emissieprijzen, waardoor gas prijstechnisch aantrekkelijker is dan kolen. Desalniettemin wordt het overaanbod van gas niet volledig geabsorbeerd door de overstap van kolen naar gas. Bovendien heeft de afgelopen twee maanden de toegenomen productie van duurzame energie een negatief effect gehad op het aandeel van gas in de energiemix.

 

Wij verwachten dat de gasprijs de komende maanden relatief laag blijft door:

  1. Een grotere aanvoer van gas en vloeibaar aardgas uit Rusland, de VS, Maleisië en Australië
  2. Een vertraging van de vraag naar gas gedurende de zomer

De prijs van gas wordt vooral bepaald door het seizoen en door de temperatuur. De vraag naar koeling neemt in de zomer toe, wat het overaanbod wel iets beperkt, maar wij verwachten dat het overaanbod in Noordwest-Europa blijft bestaan.

De lage kolenprijs – geopolitiek in de lucht

De kolenprijs is in de loop van april sterk gedaald als gevolg van:

  1. Internationale geopolitieke spanningen
  2. De lage gasprijs als gevolg van overaanbod van gas/vloeibaar aardgas
  3. Een hogere temperatuur dan normaal
  4. De uitbreiding van de havencapaciteit voor kolen in Rusland
  5. Hogere EU ETS-prijze

In onze publicatie Electricity: A shift in power valt te lezen dat de Aziatische kolenmarkt – en vooral de Chinese markt – de balans op wereldwijde kolenmarkt kan doen omslaan. Sinds begin 2019 hebben de Chinese inspanningen om de binnenlandse kolenproductie te stabiliseren, gezorgd voor een daling van de Chinese invoer, vooral vanuit Australië (zie Figuur 4). Daarnaast heeft de lage contractprijs voor Australische thermische kolen, die is overeengekomen met Japanse nutsbedrijven (Japan is de grootste afnemer van Australische thermische kolen), de Rotterdamse kolenprijs onder druk gezet. Hierdoor is de prijs met ruim 15% gedaald (zie Figuur 5). Deze daling van de kortetermijnprijs voor kolen heeft de contango van de Rotterdamse termijncurve voor kolen versterkt, doordat kortetermijncontracten lager geprijsd waren dan contracten verder op de curve. Sinds medio april en begin mei neemt de invoer door China weer toe en neemt de politieke spanning in de landen rond de Stille Oceaan af. Dit heeft tot gevolg dat de prijs van thermische kolen in Rotterdam weer is gestegen van USD 54/ton naar USD 60/ton.

Wij verwachten dat de Rotterdamse kolenprijs deze zomer onder druk blijft staan door de aanhoudende invoer van gas in Europa, de hoge EU ETS-prijs (circa USD 25/Mt), hogere seizoenstemperaturen die de vraag naar kolen drukken en een grotere productie van windenergie. De toename van de invoer in China en India door de seizoensgebonden toename van de vraag naar koeling kan steun bieden aan de kolenprijs in de landen rond de Stille Oceaan en vervolgens ook rond het Atlantisch bassin, waardoor een bodem ontstaat op USD 60/ton.

De sterke stijging van de EU ETS-prijs

De CO2-prijs is de hele maand april gestegen o.a. door de volgende factoren:

  1. De Marktstabiliteitsreserve (MSR) die in januari van dit jaar is geïntroduceerd
  2. De deadline van 30 april voor het inleveren van CO2-emissierechten voor 2018 door ondernemingen
  3. Financiële speculatie
  4. Het uitstel van de brexit.

De MSR, die dit jaar is geïntroduceerd als instrument om het overaanbod van emissierechten aan te pakken en de EUA (European Union Allowances) buiten de veilingen te houden (zie Figuur 6), heeft ervoor gezorgd dat de EU ETS-prijs naar het hoogste niveau in 11 jaar is gestegen: USD 27,50/Mt. Daarnaast werd de prijsstijging gestimuleerd doordat ondernemingen zich haastten om voor de deadline van 30 april hun emissies voor 2018 te dekken.

Door het uitstel van de brexit nam in maart/april de angst voor dumping van emissierechten af. Dit heeft ook bijgedragen aan de prijsstijging van de EUA. Tot slot bleven ook de EU ETS hedges en speculatie van handelaren een opwaarts effect op de prijs uitoefenen. Wij verwachten dat de prijs in de komende twee kwartalen rond USD 25/Mt blijft bewegen.

Nederlandse basislast-elektriciteitsprijs: lagere prijzen op korte termijn, maar een stijging vanaf 2020

Sinds maart 2019 was de elektriciteitsproductie uit kolen in Nederland op jaarbasis lager, terwijl de elektriciteitsproductie uit gas groter was dan in dezelfde maanden van vorig jaar. Dit wijst op een verschuiving van kolen naar gas als voorkeursbrandstof (zie Figuur 7 en 8).

Hoewel de vooruitzichten voor de gas- en kolenprijs voor dit jaar zwak zijn, lijkt de ETS-prijs de neerwaartse druk van gas en kolenprijs op de groothandelsprijs voor elektriciteit op korte termijn te compenseren. Wij verwachten daarom dat de prijs in de komende twee kwartalen stabiliseert rond EUR 43/MWh.

Op lange termijn – vanaf 2020 – loopt de Nederlandse basislast-elektriciteitsprijs waarschijnlijk geleidelijk op en blijft deze rond EUR 50/MWh bewegen dankzij

  1. Een CO2-prijs die zich beweegt rond een hoog niveau van USD 25/Mt doordat de markt voor CO2-emissierechten krapper wordt
  2. Meer vraag naar gas bij een krapper aanbod (d.w.z. een hogere gasprijs vanaf 2020)
  3. Steeds verder toenemende uitfasering van efficiënte kolencentrales
  4. De toenemende behoefte aan flexibiliteit, waardoor stilgelegde Stoom- en Gasturbines (STEG) mogelijk weer in gebruik worden genomen.

De stijging zal geleidelijk vertragen als gevolg van de toenemende penetratie van subsidievrije duurzame energie die wordt geproduceerd in Nederland en omringende landen.