Staalsector hopt van crisis naar crisis

door: Casper Burgering

Een crisis in de staalsector heeft maar weinig nodig om te ontvlammen. Het tijdperk van globalisering is daar mede debet aan en heeft grote invloed op de staalsector gehad. Moordende internationale concurrentie, goedkope import en overcapaciteit houden de sector in zijn greep.

Concurrentie is an sich een goede zaak, want het houdt de staalfabrieken scherp. Maar de marges blijven daardoor ook relatief laag. Dit gaat vaak ten koste van de financiële slagkracht van bedrijven en dat beperkt de innovatie. Mede daardoor wordt productiecapaciteit – vaak overbodig – in stand gehouden met wereldwijde overaanbod tot gevolg. Het blijft een hardnekkig probleem. Maar de uitdagingen van het vergroenen van het productieproces zijn ook niet voor de poes. Sterker nog, de klimaatcrisis en de vergroening is wellicht een nog grotere uitdaging voor de staalsector.

Groen staal

De grootste puzzel die de staalsector moet oplossen gaat over groen staal. Op korte termijn moet op veel grotere schaal over worden gegaan op de productie van emissievrij staal. Een immense klus. Het is vergelijkbaar met een puzzel met een foto van grijs plaatstaal met 2.500 stukjes. Dat duurt dus wel even voordat die compleet gelegd is. Maar het lijkt er echter op alsof de randen van de puzzel inmiddels al klaar zijn.

Landen zoals China, Japan, de EU en ook de VS hebben zich namelijk ten doel gesteld om een net zero emissions met hun staalsector te bereiken in 2050. Meer materiaalefficiëntie, meer recycling van schroot en voortdurende procesefficiëntie moet deze opdracht mogelijk maken. Maar dit is lang niet voldoende.

Meer urgenter moet er ook een verschuiving zijn naar een radicaal andere manier van staalproductie, eentje die volledig emissievrij is. Momenteel zijn er succesvolle pilot projecten en worden er ook een reeks andere veelbelovende oplossingen onderzocht. Denk aan het vervangen van steenkool door groene waterstof als reductiemiddel, koolstofafvang en -opslag of -gebruik en directe elektrolyse. Het schetst een rooskleurig beeld, maar per saldo moet voor het emissievrije doel voor de staalsector nog een bulk werk verzet worden.

Carbon border tax en de staalsector

Het gaat allemaal veel geld kosten. In het VK is door het Materials Processing Institute onlangs berekend dat de hele sector voor het maken van groen staal in het VK zo’n 7 tot 8 miljard euro moet ophoesten. En dit is nog exclusief de kosten voor de noodzakelijke infrastructuur.

Enorme bedragen waar we ongetwijfeld op het Europese vasteland ook mee te maken gaan krijgen. Dan komen de relatief zwakke financiële slagkracht en lage marges ongelegen. Koolstofbeleid gaat daarmee niet alleen de productiekosten verhogen in de staalsector, maar ook de concurrentiepositie in de markt kantelen en herschikken.

De Europese Commissie (EC) gaat daarom op 14 juli haar beleid over de groene grenstaks voorstellen. Dit betekent een CO2-heffing op onder andere de invoer van staal, aluminium, cement, en meststoffen. Daarmee komen EU-bedrijven meer op gelijke voet te staan met concurrenten in landen met een zwakker koolstofbeleid. Maar ook dit gaat de spanningen in de internationale verhoudingen weer opvoeren. Het is een potentieel nieuwe crisis in de dop.

Deze column heeft op 21 juni in de Financiele Telegraaf gestaan onder de titel ‘staalsector hopt van crisis naar crisis