De week van schuldhulpverlening, inflatie en bijstand

door: Philip Bokeloh , Nora Neuteboom , Piet Rietman

  • Minder aanvragen voor schuldhulpverlening in 2020
  • Ook op de lange termijn blijft inflatie binnen de perken
  • 35% van de rechthebbenden ontvangt geen bijstand
170621-NL-Weekly-De-week-van-schuldhulpverlening-inflatie-en-bijstand.pdf (208 KB)
Download

Minder aanvragen voor schuldhulpverlening in 2020

De coronacrisis zit boordevol verrassingen. Eerst was er de daling van het aantal faillissementen, ondanks de ongekende terugval in bedrijvigheid. Daarna volgde het vlotte herstel van de arbeidsmarkt. Nu komt daar de afname van het aantal aanmeldingen voor schuldhulpverlening bij. Volgens het jaarverslag van NVVK, de vereniging van schuldhulpverleners, daalde het aantal schuldhulpvragen in 2020 met 8.188 naar 78.013. Ook het gemiddelde schuldbedrag van aanvragers nam af, met EUR 1.528 naar EUR 41.985.

Betekent dit dat de steunmaatregelen niet alleen bedrijven en banen overeind hebben gehouden, maar ook huishoudens met lage inkomens? Die conclusie is helaas te voorbarig. De daling heeft namelijk deels te maken met het feit dat de gemeentelijke loketten tijdens de lockdowns dicht waren. Nu deze weer open zijn, zal het aantal aanvragen weer toenemen, helemaal wanneer de overheid de steunmaatregelen intrekt en schuldeisers weer meer op hun strepen gaan staan nadat zij tijdens de crisis nog versoepelingen doorvoerden. Hier komt bij dat het met voor velen lastiger wordt om de hand op de knip te houden wanneer alle restricties zijn teruggedraaid. Per saldo zullen er onherroepelijk meer mensen in de problemen komen.

Toch zijn er wel degelijk positieve aspecten te melden over de schuldhulpverlening. Eén ervan is dat in 2020 voor het eerst niet schuldbemiddeling, maar saneringskrediet de belangrijkste manier was om problemen op te lossen. Omdat een gemeentelijke kredietbank bij saneringskrediet in één keer alle schuldeisers afkoopt, krijgen aanvragers sneller duidelijkheid en kunnen schuldeisers hun dossier sneller afsluiten. Daarnaast worden de administratieve lasten gedrukt doordat de ontwikkeling van het inkomen geen invloed meer heeft op de hoogte van de uitstaande vordering.

Verder komt vroegsignalering steeds beter van de grond bij gemeenten. Vanaf begin dit jaar zijn alle gemeenten verplicht mensen met problematische schulden zo snel mogelijk in beeld te krijgen en te benaderen om vlot hulp te kunnen bieden. Dat kunnen gemeenten, omdat de overheid verhuurders, energie- en drinkwaterbedrijven bij wet verplicht betaalachterstanden te melden. Saillant detail is wel dat de belastingdienst vorig jaar wederom de belangrijkste schuldeiser was, gevolgd door zorgverzekeraars, deurwaarders en incassobureaus. De toeslagenaffaire leert dat de overheid veel problemen voor kan zijn door het belastingstelsel te vereenvoudigen, want in het huidige stelsel komen veel huishoudens in de knel door onverwachte naheffingen. (Philip Bokeloh)

Ook op de lange termijn blijft inflatie binnen de perken

De inflatie in Nederland lag in mei 2,1 procent hoger dan een jaar eerder, meldt het CBS. In april was de inflatie nog 1,9 procent. Nu de inflatie in een rap temp stijgt, wordt er door analisten gespeculeerd over een structurele stijging van de inflatie. We schreven al eerder dat de inflatiestijging slechts van korte duur zal zijn, maar wat zijn de trends op de lange termijn?

De economen Charles Goodhart en Manoj Pradhan schreven er een boek over: ‘The Great Demographic Reversal: Ageing Societies, Waning Inequality, and an Inflation Revival’. In het boek stellen de auteurs dat inflatie in de komende jaren zal gaan stijgen vanwege demografische factoren. Nu de babyboomgeneratie langzaam met pensioen gaat, betekent dat dat het aantal werkenden ten opzichte van de niet-werkende bevolking (jongeren en ouderen) zal afnemen. Daardoor zal er onvermijdelijk arbeidsmarktkrapte ontstaan en dus hogere lonen. Hogere lonen zijn inflatoir, omdat ze enerzijds zorgen voor hogere kosten voor bedrijven (cost-push inflatie) en anderzijds de consumptie aanwakkeren (demand-pull inflatie).

Toch zijn hun argumenten niet waterdicht. Een verouderende bevolking zorgt namelijk ook voor desinflatoire effecten. Een tekort aan werknemers hoeft namelijk niet per definitie te leiden tot hogere lonen, maar kan bedrijven ook stimuleren om te investeren in arbeidsvervangende technologie. Met name in de industrie zijn er mogelijkheden om mensenwerk te vervangen door (intelligente) machines. Dit zal de cost-push inflatie afremmen. Bovendien blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat oudere mensen minder consumeren. Ze consumeren weliswaar meer zorgdiensten, wat tot specifieke inflatoire druk kan leiden in de zorgsector, maar minder andere goederen en diensten. Als een groot gedeelte van de bevolking zich in de leeftijdscategorie 65+ bevindt, zal dit op geaggregeerd niveau leiden tot een lagere consumptiegroei, wat de demand-pull inflatie zal afremmen.

De vraag is welke factoren het zwaarst wegen. Dat is moeilijk te beoordelen. Maar als we Japan als voorbeeld nemen, een land dat qua demografische ontwikkelingen voorloopt op het Westen, dan lijken toch de desinflatoire factoren sterker te zijn dan de inflatoire factoren. (Nora Neuteboom)

35% van de rechthebbenden ontvangt geen bijstand

Gisteren werd een opmerkelijk rapport van de Inspectie SZW naar de Tweede Kamer gestuurd. Het rapport is van 30 april en heeft als peildatum 1 januari 2018, maar gaat er van uit dat de gebruikte cijfers per 2021 nog steeds representatief zijn.

Enkele van de bevindingen: 35% van de huishoudens die recht hebben op een bijstandsuitkering, maken er geen gebruik van. Dit zijn 170.000 huishoudens. Niet-gebruik is hoog onder Europese migranten (57%) en zelfstandigen (86%). Van de totale groep niet-gebruikers is 33% langdurig niet-gebruiker (minimaal 1 jaar).

Schaamte, onwetendheid en angst voor complexe (aanvraag)procedures worden als reden genoemd. Maar wat naast de hoge percentages ook zo opmerkelijk is, is de rol van de uitvoerder: gemeenten. Om die rol te duiden heeft de Inspectie SZW interviews gehouden met beleidsmedewerkers van gemeenten.

Een beleidsmedewerker zegt zich niet bewust te zijn dat je ook op niet-gebruik kunt sturen: “het is in de afgelopen jaren geen onderwerp van gesprek geweest”. Andere beleidsmedewerkers gaan uit van wantrouwen en “focussen zich meer op mensen uit de bijstand krijgen dan er in”. De inzet is juist, zo zeggen de beleidsmedewerkers, om te kijken of mensen die er in zitten er niet in thuishoren.

35% niet-gebruikers zijn een zorgelijk hoog percentage, zeker nu de werkloosheid weer op zal gaan lopen. Voor een veerkrachtige arbeidsmarkt zou onderzocht moeten worden of we de bijstand automatisch kunnen uitbetalen, zonder aanvraagprocedure. Dat versterkt de positie van werkzoekenden: wie iets heeft om op terug te vallen, gaat niet zomaar akkoord met elk loonvoorstel. Een sociaal vangnet zonder gaten draagt zo bij aan de algehele loonontwikkeling. (Piet Rietman)