Blijft onze koffie betaalbaar?

door: Casper Burgering

Wij Hollanders houden van koffie. Het liefst natuurlijk gratis of anders tegen een betaalbare prijs. De echte barista zal zonder veel moeite zijn of haar portemonnee trekken voor de exclusieve smaken. Maar het blijft echter de vraag hoe lang koffie betaalbaar blijft voor iedere koffieliefhebber. Met de klimaatuitdagingen waar we voor staan, is het toekomstig aanbod van koffie namelijk bijna niet meer te garanderen.

Rijke koffie historie

Terwijl de koffieplant van origine uit Ethiopië komt, zijn het de Arabieren die de koffiedrank in de 11e eeuw verder ontwikkelden. Met name de stimulerende werking maakte de drank erg populair. Het was vervolgens de Venetiaanse arts en botanicus Prospero Alpino die in 1570 wat zakken koffie meebracht van zijn reizen in het Oosten.

Pas in de 17e eeuw maakten Nederlanders op grotere schaal kennis met koffie. Het was toen nog vooral een drankje voor de elite. En natuurlijk waren het de Hollanders die op zoek gingen naar een manier om de kosten te drukken. Met een – naar men zegt – gestolen koffieplant uit het Oosten werd de eerste stap naar massaproductie gezet en dus goedkopere koffie. Die plant werd namelijk naar Java gebracht, waar de koffiemarkt vervolgens sterk groeide. In de 18e eeuw brachten de Hollanders de koffieplant ook naar Brazilië. En dit land is vandaag de dag de grootste koffieproducent ter wereld.

300 jaar fast forward. We drinken inmiddels en masse koffie. Per dag worden er wereldwijd circa 1,5 miljard kopjes gedronken. Nederland staat in de top vijf van landen die de meeste kopjes koffie per hoofd van de bevolking nuttigen. Alleen in de Scandinavische landen wordt meer koffie gedronken. En de verwachting is dat de vraag alleen maar toeneemt.

Koffiecrisis

Door de alsmaar stijgende temperatuur krimpt het gebied dat geschikt is voor het verbouwen van koffie. Sommige scenario’s gaan ervan uit dat het areaal voor koffieteelt in 2050 gehalveerd zal zijn. Het zet stevige druk op het aanbod. En deze druk op de oogst is al langer merkbaar. Want de onberekenbaarheid van het weer van tegenwoordig – met hevigere neerslag of extremere droogtes – maken de omstandigheden voor koffieboeren en hun oogsten alleen maar meer onzeker.

De klimaatcrisis komt daarmee hard aan voor de 25 tot 30 miljoen kleine koffieboeren, die goed zijn voor meer dan de helft van de mondiale oogst van koffie. Voor hen is de ernst van de situatie groter. De wetenschap en andere denktanks brengen nog enige hoop. In meerdere studies komt namelijk naar voren dat de risico’s beperkt kunnen worden door het reguleren van de temperatuur met behulp van boslandbouw. Concreet betekent dit dat bomen worden gepland op de landbouwgrond om te zorgen voor schaduwrijke plekken. De schaal waarop dit moet plaatsvinden is echter immens.

Het gaat uiteindelijk een schraal bakkie troost worden. Klimaatverandering zet door. Het is de grootste bedreiging voor de koffieoogsten en het levensonderhoud van veel kleine boeren. Per saldo zal de koffie op meerdere manieren duurder betaald worden.

Deze column heeft op 26 april in de Financiele Telegraaf gestaan onder de titel ‘blijft onze koffie betaalbaar?