De schatkamer van Nora

door: Theo de Kort

Bij onze prognoses voor de Nederlandse economie spelen modellen een rol, maar de kennis en kunde van onze economen is nog immer leidend. De “expertview” heeft het laatste woord. Met ervaring en kennis uit het verleden en het heden en gebruikmakend van vooruitlopende indicatoren, komen we tot onze verwachtingen.

Maar tijden veranderen. Sinds een halfjaar doen we wat nieuws. Met behulp van geanonimiseerde data uit het betalingsverkeer via pin-transacties, zitten we bovenop wat er gebeurt in de economie.

Duurde het vroeger 6 weken voor het CBS omzetten publiceerde van de detailhandel, tegenwoordig kunnen we dat zelf met pintransacties real-time monitoren. We verbeteren er onze prognoses voor de consumentenbestedingen mee. We leren hoe mensen reageren bij een inkomensschok. En omdat consumentenbestedingen 60% van onze economie zijn, verbeteren we ook onze bbp prognoses. “Helemaal in tijden dat de economie omslaat, hebben we goud in handen”, hoor ik mijn collega Nora Neuteboom er bij voortduring instampen. Samen met de data scientisten van de bank, trekt zij de kar. Ik mag ze graag liefkozend de “Data Scientology” van de afdeling noemen.

Vanaf eind februari/begin maart kreeg het project vorm. Dit liep parallel met het begin van de coronacrisis. De eerste resultaten toonden per direct het instorten van de consumentenbestedingen. Tegelijkertijd stegen de online bestedingen naar ongekende hoogte. Het pijnlijk stilvallen van de horeca, vooral in de steden, was onmiskenbaar.

Het hamsteren konden we duiden.  We zagen dat er slecht beperkt gehamsterd werd. Er was namelijk ook sprake van substitutie: mensen gingen niet meer uit eten, maar besteedden daardoor meer in supermarkten en voedingsspeciaalzaken. De conclusie dat mensen thuis luxer gingen eten was snel getrokken.

Opvallend was dat bij stijgende omzetten het aantal transacties in supermarkten juist afnam. In plaats van iedere dag naar de supermarkt haalden mensen voor meerdere dagen boodschappen. De angst voor het virus stak duidelijk de kop op. Het vakantie “in Hintergarten-effect” was overduidelijk; de doe-het-zelfbranche en tuincentra profiteerden het afgelopen halfjaar van het verblijf rond de eigen woning.

Van meer recenter datum zijn de analyses waarbij we de aantallen en de locatie van de besmettingen combineren met de transactiedata. De economische gevolgen van het virus en van de lockdown worden er los van elkaar mee in kaart gebracht.

En inderdaad er is een correlatie. Bij de recente coronahaarden, bijvoorbeeld in Hillegom zagen we direct een afname van het aantal pintransacties. Dit maakt duidelijk dat we bij de daling van de consumentenbestedingen maar beperkt de schuld kunnen geven aan de lockdown. “Staarden we ons eerst blind op de gevolgen van de lockdown, nu zien we dat ook het virus zelf behoorlijke economische schade met zich meebrengt”, zo stelt Nora.

Als er binnenkort meer goud uit Nora haar schatkamer komt, dan hou ik u op de hoogte.

Deze column verscheen eerder in Deal! Vakblad voor inkopers van de Nevi