Begin klein, met lokale initiatieven om burgers te winnen voor duurzaam leven

door: Franka Rolvink Couzy

Niet het akkoord van Parijs, maar kleine, lokale initiatieven zijn de doorbraak naar duurzaam leven. 

De kranten stonden afgelopen maanden vol van de oproepen nu de kans te pakken en de duurzaamheidstransitie in te zetten. Veelal werd de politiek daarop aangesproken. Door de Covid-19 uitbraak hebben we meer dan ooit ondervonden hoe het is om een blauwe lucht te hebben, aan elkaar te denken en een gezamenlijke vijand aan te pakken. Dat voelde, ondanks alle ellende die het virus heeft veroorzaakt, goed en zorgt ervoor dat we meer dan ooit een duurzaam leven willen.

Tegelijkertijd staat de politiek voor een omvangrijke hersteloperatie, zo blijkt wel uit het recente Europese akkoord voor het coronaherstelfonds. Daarbij komt dat het voor Covid-19 al lastig was de klimaatdoelen te halen. Met de nieuwe prioriteiten van de politiek, lijkt het onwaarschijnlijk dat nu wel de juiste hervormingen ten gunste van het klimaat worden ingezet. Banen gaan in deze tijden voor.

Small wins

Het goede nieuws is dat een complexe systeemverandering die een duurzaamheidstransitie is niet van bovenaf komt. De diverse klimaattoppen, waarbij een paar honderd regeringsleiders samen akkoorden sluiten doen wellicht anders vermoeden, maar een systeemverandering waarbij de maatschappij oude gewoontes moet loslaten en nieuw gedrag moet aanleren, ontstaat pas echt lokaal. Het zijn de kleine initiatieven die bij succes door anderen worden overgenomen en zodoende een olievlek kunnen genereren. Vaak pakt een groot concern of de politiek het initiatief op.

Kleine winsten, oftewel small wins zoals organisatiekundige Karl Weick ze noemt, zijn blokken die op elkaar kunnen worden gezet om een fundamenteel werk te bouwen. Door klein te beginnen worden mensen niet overvallen door de complexiteit van het probleem, ze weten waar te beginnen. Bovendien wordt het risico op te veel praten en te weinig actie geminimaliseerd, zodat relatief snel resultaat kan worden geboekt, wat een positieve impuls geeft aan de verandering.

De Spaanse stad Barcelona heeft zijn inwoners om die reden zeggenschap gegeven over de initiatieven die in de wijken. De inwoners kregen euro 75 mln en mochten daar ideeën voor bedenken. Liefst 191 ideeën zijn klimaat gerelateerd. De Franse president Macron geeft zijn burgers eveneens zeggenschap door van 149 voorstellen die vanuit de samenleving werden aangedragen er 146 in wetgeving over te nemen. Hij creëert hiermee draagvlak en zorgt dat het breed wordt opgepakt.

Gebrek aan vertrouwen

Het doel van kleine initiatieven is dat ze uiteindelijk exponentiele groei veroorzaken.  Jan Rotmans, veranderkundige en medeoprichter van Nederland Kantelt, heeft als stelregel dat wanneer 20 procent van de volwassenen de verandering overneemt, het kantelpunt is bereikt en de groei kan beginnen. In de innovatietheorie van Everett Rogers betekent dit dat het product zojuist is aangeslagen bij de vroege meerderheid. Dat is het moment waarop de eerste gedragsveranderingen plaatsvinden, aannames veranderen en oude gewoontes worden verlaten.

Dat we daartoe in staat zijn heeft de recente lockdown wel aangetoond. Van de een op de andere dag gingen we thuiswerken, kregen we digitaal les en deden we onze boodschappen om de hoek. Uit een steekproef van ABN AMRO en Ipsos blijkt dat ruim 71 procent van de Nederlanders de positieve effecten op het klimaat die voortkomen uit de coronacrisis wil vasthouden en daar zelf ook naar wil handelen. Zij zijn bereid daar zelf iets voor in te leveren, zoals de eigen auto of de vliegreis.

Enige hobbel is het gebrek aan vertrouwen dat de Nederlander heeft in zijn medeburger. 68 procent acht het namelijk niet realistisch de positieve gevolgen van de coronacrisis na de crisis daadwerkelijk te kunnen behouden. Wie ondanks dit ongeloof toch zelf actie onderneemt, weet nu dat klein beginnen tot grote veranderingen kan leiden.

Deze opinie is op 6 augustus in dagblad Trouw gepubliceerd.