Maatregelen die klimaat- en baanbehoud combineren

door: Sandra Phlippen

Deze opiniebijdrage is eerder verschenen in het FD.

Nu de economie weer langzaamaan in de herstart modus komt, en in het kielzog daarvan de CO2- en stikstofuitstoot, hebben veel ondernemers wel wat anders aan hun hoofd dan te investeren in uitstootreductie.

Eigenlijk geldt dat ook wel een beetje voor overheden. Ondanks de ambitieuze voornemens van de diverse Europese landen, komen in Nederland en in de rest van de Europese Unie nog maar mondjesmaat stimuleringsmaatregelen van de grond die bijdragen aan CO2-reductie.

Volgens persbureau Bloomberg was in juni wereldwijd pas zo’n 0,2% van de $12.000 mrd aan stimuleringsmaatregelen daadwerkelijk duurzaam. De overige 99,8% draait om het aanjagen van economieën en het behoud van banen, whatever it takes.

Deze tergend langzame ontwikkeling steekt schril af tegen het geluid van de economen. Het zijn er inmiddels honderden, die in de Nederlandse en internationale pers oproepen om niet de oude industrie overeind te helpen maar de industrie van de toekomst. Niet vanuit morele overtuiging, maar omdat we als economen zien hoe het wereldwijde risico van een abrupte transitie naar duurzaamheid met de dag realistischer wordt. Zo’n abrupte transitie kan een economie stilleggen.

Overstroming

Zo’n abrupte transitie kan de vorm krijgen van een stikstof-lockdown. De strenge, maar realistische uitspraken van de Adviescommissie Stikstofproblematiek onder voorzitterschap van VVD-kopstuk Johan Remkes getuigen hiervan.

Maar het zou ook heel goed een Urgenda-lockdown kunnen worden. De Hoge Raad heeft immers al geoordeeld dat het inderdaad de juridische plicht van de Staat is om de CO2 te reduceren zoals in Parijs afgesproken.

In Duitsland, waar het verschil tussen de afspraken en de realiteit tot nu toe nog veel groter is, dreigt ook een rechterlijke uitspraak in lijn met het Urgenda-vonnis, maar dan aangespannen door Greenpeace Duitsland.

En mocht al het voorgaande zich niet voltrekken, dan is er ook nog de lockdown die een grote overstroming in de wat verdere toekomst teweeg zou kunnen brengen. Een eerste vingeroefening naar de economische schade daarvan laat zien dat zo’n grote overstroming die het openbare leven plat legt, ook zo’n 2% groei per maand zou kosten.

Waarom steken overheden en ondernemers hun hoofd dan toch zo ver in het zand? Dat heeft natuurlijk alles te maken met de urgentie van het hier en nu. Wat deze crisis nu nodig heeft zijn maatregelen die de oploop van werkloosheid zo veel mogelijk voorkomen.

Bedrijven die gezond de crisis ingingen, vragen zich nu af hoe hun verdienmodel er uit moet komen te zien. Buffers die ooit misschien bestemd waren om te vergroenen, worden nu ingezet om te overleven.

Ook de overheid laveert tussen het voorkomen van werkloosheid op korte termijn en het voorkomen van zombiebedrijven, zonder een toekomstbestendig verdienmodel, op lange termijn.

Toch zijn er diverse maatregelen denkbaar die de tegenstellingen tussen korte en lange termijn opheffen. Dat betreft dus ingrepen die baanbehoud en verduurzaming samenbrengen.

Ten eerste is er een exitstrategie nodig om uit de oude economie te ontsnappen. De overheid zou hiervoor als basis een uitkoopregeling van de oude, vervuilende industrie kunnen overwegen.

De hernieuwbare energiesector heeft intussen de grootste moeite met het vervuld krijgen van vacatures. Afgelopen week bleek uit de indicator arbeidsmarktkrapte van ABNAmro dat zo’n 20% van de vacatures voor een monteur van elektrotechnische installaties onvervulbaar is, door gebrek aan geschikte kandidaten. Daar kunnen de professionals uit in de oude industrie met training naartoe.

Dubbel dividend

De tweede maatregel is veel fundamenteler: de introductie van een CO2-belasting, die wordt gekoppeld aan een CO2-dividend voor huishoudens. Een CO2-belasting voor bedrijven werkt door in de prijzen van consumptiegoederen, waardoor huishoudens meer betalen voor producten die met veel vervuiling tot stand zijn gekomen.

Daarom is het CO2-dividend dat huishoudens compenseert voor deze extra last noodzakelijk. Terwijl huishoudens niet ‘gestraft’ worden voor hun vervuilende consumptiekeuzes, leidt aankoopgedrag dat wél duurzaam is juist tot een dubbele beloning. De CO2 belasting wordt namelijk omzeild, maar het dividend wordt desondanks ook uitgekeerd.

Een CO2-belasting mét een CO2-dividend is als idee niet nieuw, maar de impact zou een zeer gewenste fiscale impuls geven aan huishoudens in crisistijd. Het zou bijvoorbeeld het isoleren van een woning vrijwel direct rendabel kunnen maken, omdat de isolatie grotendeels gefinancierd wordt met het dividend. Isolatie die weer werkgelegenheid verschaft, en een gedaalde energierekening die vervolgens weer extra bestedingsruimte creëert.

Herstart

De tijd begint de dringen. Van week tot week analyseren wij de consumptieve bestedingen in Nederland aan de hand van pintransacties. Zo zien we dat de consument schoorvoetend is begonnen met de herstart van de economie. Als de consumptie terugveert neemt de productie en daarmee de uitstoot uiteraard ook toe.

In de industrie gaat de herstart het snelst. In de Chinese provincie Hubei, het autoproductiehuis van de wereld, zien we dat het duidelijkst. Daar stijgt de autoproductie, die in februari nog met 83% kromp, in mei alweer met 11%. Direct daarachteraan volgen helaas de CO2-uitstootcijfers.

Willen we een klimaatlockdown voorkomen, dan is dit het moment.