Pensioenmonitor – Dekking verbetert, deal in zicht

door: Piet Rietman

  • Dekking pensioenfondsen verbetert op korte termijn…
  • … al blijft op lange termijn onzekerheid de trend
  • Aanstaande pensioendeal is goed nieuws
Pensioenmonitor-April.pdf (268 KB)
Download

De maand maart was een slechte maand voor pensioenfondsen, waarin de waarde van activa kelderde en de rente erg volatiel was door de afwisseling van begrotings- en monetaire impulsen. De deze week gepubliceerde actuele dekkingsgraden van de grote pensioenfondsen bevestigen dat beeld. De grote fondsen zitten wat onder het gemiddelde maar volgen dezelfde trend als de overige fondsen.

Ondertussen verbetert de dekking van pensioenfondsen al enkele weken en zet die trend zich naar verwachting voort. Dit komt enerzijds doordat activa van pensioenfondsen hun dieptepunt achter de rug lijken te hebben, anderzijds doordat de rente nu op een betrekkelijk hoog niveau ligt: hoger dan in februari, vóór de coronacrisis. In het huidige pensioenstelsel speelt de rente een grote rol in het berekenen van de verplichtingen.

Op lange termijn blijft onzekerheid de trend

Onze prognose is dat de rente weer omlaag gaat, onder andere doordat de ECB deze maand nog het PEPP-programma zal uitbreiden. Dat past binnen de algemene langjarige trend: los van ECB-beleid daalde de rente altijd al. En los van kortstondige bewegingen in de demografie (bijvoorbeeld geboortegolven zoals de babyboomgeneratie) zorgt het dalende kindertal per vrouw voor een permanente vergrijzing. In deze publicatie gaan we verder in op beide structurele trends. Vergrijzing en dalende rente zorgen ervoor dat het aanvullend pensioen steeds onzekerder wordt. Een pensioenstelsel dat minder rentegevoelig is dan het huidige lost daarom maar een deel van het probleem op. Enerzijds zullen beleggers met langlopende verplichtingen (zoals pensioenfondsen) die altijd voor een groot deel matchen met laagrentende waarden. Anderzijds is door de structurele vergrijzingstrend het aandeel pensioengerechtigden in de bevolking groter geworden. Deze toename vlakte de afgelopen jaren weliswaar af – onder andere door het oorspronkelijke tempo waarmee de AOW-leeftijd steeg – maar op lange termijn blijft de vergrijzing in combinatie met een getemporiseerde leeftijdsstijging zorgen voor een stijgend aandeel pensioengerechtigden.

Zo wordt de beleidsvraag of we een minder zeker pensioen willen overschaduwd door het economische gegeven dat we een minder zeker pensioen krijgen. De keuze voor een pensioenstelsel kan slechts die onzekerheid zoveel mogelijk indammen.

Aanstaande pensioendeal is goed nieuws

Omdat in de pensioendeal die besproken wordt dekkingsgraden geen rol spelen (zie kader), neemt de kans dat deze deal daadwerkelijk tot stand komt toe zodra in het huidige stelsel de dekkingsgraden dalen. De lage dekkingsgraden in maart zetten dus druk op de ketel. Dit beeld wordt bevestigd door uitspraken van onderhandelende partijen waaruit afgeleid mag worden dat de deal feitelijk al gesloten is en nu door het CPB doorgerekend wordt. De uiteindelijke tekst van die deal zal naar verwachting in de komende weken worden gepresenteerd en uiterlijk juni in de Tweede Kamer worden besproken. Op basis van wat we nu denken te weten over deze pensioendeal blijft collectieve risicodeling min of meer overeind. Collectieve risicodeling voorkomt ten eerste een armoedeval bij pensionering en zorgt ten tweede voor stabiliteit in de uitkeringsfase. Daarmee wordt aan de twee belangrijkste economische randvoorwaarden voor een goed pensioenstelsel voldaan: ten eerste worden de hoge maatschappelijke kosten van een armoedeval vermeden, ten tweede maakt de consumptie geen grote schokken door. Bovendien zijn bij collectieve risicodeling de totale beleggingswinsten groter. Zo dragen zulke stelsels bij aan de algehele welvaartsgroei.

Een minder waarschijnlijk scenario is voortzetting van het huidige stelsel met hogere rekenrente. Ook minder waarschijnlijk is het mislukken van een deal, wat neer zou komen op voortzetting van het huidige stelsel met lage rekenrente. Tot slot zijn er de individuele pensioenpotjes. Het is onwaarschijnlijk dat in crisistijd gekozen wordt voor een model dat niet onzekerheid probeert te dempen, maar juist vergroot doordat elke vorm van collectieve risicodeling bewust wordt opgeheven.