Ondernemen in tijden van Corona – vastgoed

door: Casper Wolf , Madeline Buijs , Petran van Heel

Sinds 12 maart 2020 is de samenleving enorm veranderd. Ondernemers moeten improviseren en anderhalve meter afstand houden lijkt voorlopig het nieuwe normaal te worden. ABN AMRO verwacht dit jaar een krimp van de Nederlandse economie van 3,8 procent in een scenario waarbij de ‘lockdown’ twee maanden duurt en daarna stapsgewijs wordt opgeheven. Als laat-cyclische sector zal het coronavirus het vastgoed voor een langere tijd parten spelen. ABN AMRO verwacht dat de waarde van het Nederlandse vastgoed in 2020 nog met 1,5 procent stijgt en in 2021 met vijf procent daalt.

Op korte termijn is crisismanagement nodig, maar tegelijk moeten ondernemers alvast verder kijken. In deze korte publicatie geeft ABN AMRO hier aanbevelingen voor. Publicaties van andere sectoren zijn hier te vinden.

Ondernemen-in-tijden-van-Corona-Vastgoed.pdf (418 KB)
Download

Invloed coronacrisis op vastgoed

De vastgoedsector wordt op verschillende manieren geraakt:

  1. Vraaguitval en huuruitval op korte termijn voor hotel- en non-foodwinkelvastgoed, als gevolg van stilstand toerisme en wegblijvend publiek in winkels.
  2. Vraaguitval voor bepaalde delen van het logistieke vastgoed die zich bezighouden met bevoorrading van winkels en export, meer vraag naar logistiek vastgoed voor e-commerce en levensmiddelenhandel.
  3. Vraaguitval op de lange termijn voor het kantorenvastgoed en commerciële huurwoningen door oplopende werkloosheid en een lager besteedbaar inkomen.

Bereid de onderneming voor op economische krimp die de vastgoedsector in 2021 gaat raken

Vastgoed is normaliter een laat-cyclische sector. De gevolgen van corona hebben echter op dit moment al een effect op de – met name kleinere – huurders van retail- en horecavastgoed. De verwachting is dat het effect van de coronacrisis op vastgoedondernemers steeds groter wordt gedurende 2020 en 2021. Dit is het moment om daar voorbereidingen voor te treffen.

Voor vastgoedbeleggers is het verstandig om:

  • De liquiditeitsprognose van het bedrijf door te nemen en te bepalen welke terugval van huurinkomsten te dragen is.
  • De juridische positie richting huurders te analyseren en eventuele risico’s te mitigeren.
  • Het verdienmodel en de gezondheid van huurders te analyseren. Dat kan een startpunt zijn om met hen in gesprek te gaan over hoe de coronacrisis hen raakt. Hoe bereiden zij zich voor op een anderhalve-meter-economie? Hoe richten ze de ruimte in? Hoe blijft de omzet op peil? En wat doen concurrenten?
  • Samen met huurders en andere partners proactief en transparant afspraken te maken en oplossingen te onderzoeken. Zo deden brancheverenigingen voor vastgoed en retail reeds een oproep aan verhuurders en huurders om gezamenlijk liquiditeitstekorten op de korte termijn te voorkomen. Ook kan personeel vroegtijdig vakantie opnemen of genoegen nemen met tijdelijk minder salaris.
  • Het business- en verdienmodel aan te passen aan de huidige omstandigheden. Probeer daar waar mogelijk de schade te beperken door bijvoorbeeld tijdelijke aanpassing van de huur of introduceer alternatieve gebruiksfuncties. In aanverwante sectoren gebeurt dit al. Zo verhuurt het Amrath Hotel in Amsterdam leegstaande hotelkamers als flexwerkplek voor thuiswerkers. Dezelfde keten verhuurt in Hilversum kamers aan de daklozenopvang. En twintig HEMA’s worden tijdelijk distributiecentra voor de e-commerce. Met enige creativiteit zijn tijdelijke inkomstenbronnen mogelijk.
  • Tijdelijk leegstaande ruimtes te onderhouden, vervanging van installaties naar voren te halen of vast verduurzamingsplannen door te voeren.

Voor projectontwikkelaars is het verstandig om:

  • De liquiditeitsprognose van het bedrijf, de diverse lopende projecten en de juridische positie door te nemen.
  • In lopende projecten te overleggen met aannemers en afnemers en oplossingen te vinden, om claims over en weer zoveel mogelijk te vermijden, met het voorkomen van faillissementen en extra vertragingen als doel.
  • Te sturen op de pijplijn van nieuwe projecten. Veel belanghebbenden committeren zich aan continuïteit van het bouwproces. Toch is het verstandig hen proactief benaderen. Dit geldt zeker voor gemeentes, die een kink in de kabel kunnen vormen.
  • Voorbereidingen te treffen voor de anderhalve-meter-economie op de bouwplaats en op kantoor.
  • Te denken in kansen: de coronacrisis zorgt waarschijnlijk voor een verandering van het vastgoedlandschap zoals herontwikkeling van retail en een sterkere vraag naar distributiecentra die zich richten op e-commerce.

Voor alle partijen is het raadzaam om:

  • Te investeren in de IT-omgeving. De kans is groot dat veel werknemers thuis moeten werken. De tips van het Agentschap Telecom bieden hiervoor hulp. Digitalisering kan ook worden ingezet voor de bespreking van de voortgang van nieuwbouwprojecten of bezichtigingen op afstand.
  • Te analyseren wat gedaan moet worden wanneer de crisis voorbij is, zoals het onderzoeken van investeringen in proces- of productinnovaties, zoals digitalisering, industrialisering en verduurzaming.

De anderhalve-meter-samenleving die Nederland voorlopig is, heeft grote invloed de vastgoedsector. De bezettingsgraad van met name winkels, kantoren en horeca zal sterk dalen. De vraag is of bedrijven de volledige huur willen en kunnen betalen als werknemers en consumenten wegblijven. Logistiek en industrieel vastgoed profiteren van de sterke groei van e-commerce, maar juist daar werken veel werknemers dicht op elkaar. Voor woningverhuur zal het effect beperkt zijn, uitgezonderd uitstel van onderhoudswerkzaamheden. Ook projectontwikkelaars worden beperkt geraakt, want de bouwplaatsen zijn ruim opgezet. Wel worden beslissingen over nieuwe projectontwikkelingen geremd door de beperkte digitalisering van decentrale overheden.