Headlines | Gemeente schiet zichzelf in voet bij grondaankopen

door: Madeline Buijs , Petran van Heel

Foto: Shutterstock

 

 

Gemeenten willen weer grond voor woningbouw aankopen. De afgelopen twee jaar heeft zes op de tien gemeenten grond aangekocht, blijkt uit onderzoek van adviesbureau Stec Groep. De komende twee jaar is een vergelijkbaar percentage gemeenten van plan om grondaankopen te doen. Vorig jaar gaf nog 30 procent van de gemeenten aan dat zij een actief grondbeleid hanteerden.

Insight:
De belangrijkste redenen die gemeenten in de enquête aangeven om grond te verwerven zijn strategische aankopen, het dienen van het algemeen maatschappelijk belang en het versnellen van de woningbouw. Gemeenten zijn al de grootste grondbezitters van Nederland: van de ruim 112.000 hectare grond die beleggers, projectontwikkelaars, corporaties en overheden bezitten, hebben gemeenten 96.000 hectare in handen, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Planbureau (CPB).

Gemeentelijke grondbedrijven kunnen flink bijdragen aan de begroting, mits zij erin slagen om aangekochte grond later voor een hogere prijs te verkopen. Actief grondbeleid is echter niet zonder risico’s, zo toonden de crisisjaren aan. Voor het uitbreken van de crisis kochten gemeenten relatief veel grond aan voor woningbouwprojecten. Dit had op zichzelf een prijsopdrijvend effect. Met het uitbreken van de crisis kwam de woningbouw stil te liggen en bleven gemeenten achter met hun onverkoopbare grond die voor te hoge bedragen in de boeken stond. Hierop moest op die grond afgeboekt worden en leden gemeenten miljardenverliezen. Hiervan zijn vele voorbeelden; in de gemeente Lansingerland liepen de verliezen op tot een bedrag tussen de 233 en 286 miljoen euro, zo’n 5.000 euro per inwoner. In de gemeente Apeldoorn volgde zelfs een raadsonderzoek naar het grondbedrijf nadat grote verliezen waren geleden.

De gemeenten zijn door deze klappen lang terughoudend gebleven met actief grondbeleid, ook toen het weer goed ging in de bouwsector en veel nieuwe woningen nodig waren. Nu het woningtekort overduidelijk is, wordt de roep om actief aankoopbeleid van gemeenten steeds luider. Door de trage politieke besluitvorming vinden de huidige aankopen echter net tijdens de hoogconjunctuur plaats en worden dus relatief hoge prijzen betaald. Zo bezien handelen gemeenten opnieuw procyclisch en lopen ze wederom het risico grote verliezen te lijden. Om herhaling uit het verleden te voorkomen, zouden gemeenten bij voorkeur anticyclisch moeten investeren.

Dat de gemeenten de grondprijs een zetje geven, mag duidelijk zijn. De prijs voor bouwgrond is inmiddels gestegen naar 474 euro per vierkante meter, waar dit twee jaar geleden nog 452 euro was. Het is aannemelijk dat de stikstofuitspraak en PFAS-problematiek er nu al voor zorgen dat de grond onbruikbaar is of voor een lagere prijs moet worden verkocht. Bouwplannen gaan mogelijk niet door of worden op de lange termijn geschoven. Onvoorziene saneringskosten als gevolg van de PFAS-normen kunnen bouwgrond nog minder aantrekkelijk maken.


In Headlines & Insights geeft ABN AMRO duiding bij het nieuws.

De vraag is bovendien of grondaankopen door gemeenten het juiste instrument zijn om de woningbouw te versnellen. Er is al veel grond in handen van private partijen die hierop maar wat graag woningen willen bouwen. De gemeentelijke procedures om te komen tot daadwerkelijke woningbouw duren vaak lang. In plaats van hun geld in te zetten op grondaankopen, doen gemeenten er beter aan om hun bouwprocedures te versnellen, een conclusie die Stec Groep ook trekt. Daar is de woningbouw in ieder geval op de korte termijn meer bij gebaat.

Meer informatie: