Brazilië Focus – Een bescheiden groeiversnelling

door: Marijke Zewuster

  • De goedkeuring van de pensioenhervorming is een belangrijke mijlpaal
  • De inflatie is inmiddels onder de 3% gedaald
  • Dit biedt ruimte voor een verdere renteverlaging in december
  • Cijfers voor derde kwartaal duiden op enige versnelling van de groei
  • Toch blijven de groeivooruitzichten gematigd
  • We handhaven onze groeivoorspellingen voor 2019 en 2020 op 1% en 2%
191114-Brazilië-Focus.pdf (200 KB)
Download

Pensioenhervorming goedgekeurd zonder veel weerstand

Eind oktober passeerde de pensioenhervorming de laatste hindernis in de senaat. Dit was een grote overwinning voor de rechtse president Jair Bolsonaro en zijn pro-business economische team. Belangrijk was dat er een vrij sterke consensus lijkt te bestaan over de noodzaak van de hervorming van het pensioenstelsel. Protesten of andere vormen van sociaal verzet waren daarom beperkt. Hierdoor lijkt Brazilië opeens een baken van stabiliteit in een verder turbulent continent. Toch is het zeker niet stil op het politieke vlak. De politieke strijd binnen de PSL-partij van president Bolsonaro gaat door. Onlangs werden sommige personen gedwongen hun posities te verlaten. De meest in het oog springende zaak was het aftreden van de congresleider van de PSL Delegado Waldir, en zijn vervanging door Eduardo, de zoon van Bolsonaro. Verder is naar buiten gebracht dat Bolsonaro van plan is de PSL te verlaten en een nieuwe partij wil oprichten. In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen in oktober volgend jaar zal de politieke strijd waarschijnlijk toenemen. Dit maakt het lastig om verdere hervormingen door te voeren, in een toch al erg versnipperd parlement. De recente vrijlating van voormalig president Lula uit de gevangenis zal daarbij mogelijk zorgen voor een sterkere mobilisatie van oppositiekrachten.

Hervorming is een belangrijke mijlpaal, maar de begrotingssituatie blijft precair

Na enkele verdere aanpassingen in het congres en de senaat bedragen de uiteindelijke besparingen die de pensioenhervorming de komende tien jaar naar verwachting zal bereiken BRL 800 mln, vergeleken met een oorspronkelijk voorstel van BRL 1,2 miljard. Dit is hoger dan de geschatte besparingen van de pensioenhervormingsvoorstel van de voormalige interim-regering van president Temer en waarschijnlijk voldoende om afwaarderingen van de kredietwaardigheid van het land te voorkomen. Toch zal het nog een tijdje duren voordat de hervorming leidt tot een verlaging van de begrotingsuitgaven en de staatsschuld, die nu ongeveer 80% van het BBP bedraagt. Een belangrijk element van de fiscale problemen is dat ongeveer 90% van de uitgaven in de grondwet zijn vastgelegd, en het met een belastingdruk van meer dan 30% moeilijk is om de inkomsten te verhogen. Dit verandert niet van de ene dag op de andere.
Meer maatregelen nodig om tekort terug te dringen
Om het overheidstekort terug te dringen, zijn dan ook meer maatregelen nodig. Hoewel een belastinghervorming voorlopig van de baan lijkt, hebben president Bolsonaro en zijn minister van Economische Zaken Paulo Guedes na de goedkeuring van de pensioenhervorming wel een aantal andere voorstellen in het parlement gepresenteerd. Het gaat om maatregelen die de omvang van het staatsapparaat moeten verkleinen, loonstijgingen in de publieke sector moeten beteugelen (in geval van een zogenaamde fiscale noodsituatie) en overheidsfondsen decentraliseren. Goedkeuring van deze meer administratieve hervormingen zal ook geen snel en gemakkelijk proces zijn. Net als bij de pensioenhervorming hebben deze voorstellen twee rondes in zowel de senaat als het congres nodig en een meerderheid van 60%. Privatisering van staatsbedrijven en deregulering van investeringen in infrastructuur zijn andere belangrijke aanvullende maatregelen om de fiscale situatie te verbeteren en (buitenlandse) investeringen te stimuleren. De overheid richt zich bij de privatisering op liefst 130 bedrijven. Hiervan krijgen 17 prioriteit, waaronder Eletrobras en Correios, de postdienst. Maar ook hier is de verwachting dat het een langzaam proces zal zijn, met niet veel resultaten vóór de gemeenteraadsverkiezingen van 2020.

Hervormingen bieden ruimte voor verdere renteverlaging

De pensioenhervorming en de andere maatregelen om het bestedingsplafond na te leven verminderen duidelijk de risico’s van een verlaging van de kredietwaardigheid van het land. Samen met de sterke externe positie, een gunstig inflatiebeeld en lagere wereldwijde rentetarieven biedt dit ook ruimte voor een verdere verlenging van de monetaire verruimingscyclus die eind 2016 begon. De inflatie daalde in september geholpen door een weer iets sterkere munt, net onder de 3%. Dit ligt dicht bij de ondergrens van de inflatiedoelstelling voor 2019 ( 2,75 tot 5,75%, met een centrale doelstelling van 4,25%). Hoewel de inflatie de komende maanden naar verwachting iets zal aantrekken, denken we dat deze op of onder de centrale doelstelling zal blijven. De producentenprijzen daalden zelfs in september met 1,2% j-o-j. Dit laat ruimte voor een verdere renteverlaging in december, tot een nieuw historisch dieptepunt van 4,5%. Toen de monetaire expansiecyclus eind 2016 begon, bedroeg de Selic-rente 14,25%.

Een sterke groeiversnelling is echter niet te verwachten

In plaats van een voorwaarde om de economie op gang te brengen, is de goedkeuring van de pensioenhervorming en lagere rentetarieven steeds meer een noodzaak geworden om een verdere verslechtering tegen te gaan. Gedurende het jaar hebben we onze groeivoorspelling voor 2019 verschillende keren verlaagd van een initiële 2,5% aan het begin van het jaar tot 1% nu en 2% voor 2020. Dit betekent dat we enige groeiversnelling verwachten in de tweede helft, die zal doorgaan in 2020. Deze versnelling zou moeten komen van een iets sterkere consumptie- en investeringsgroei, dankzij lagere rentetarieven en verdere verbetering van het vertrouwen. Zolang het vertrouwen echter niet significant toeneemt, is een sterke opleving van de investeringen onwaarschijnlijk. Ook de overheidsbezuinigingen en structurele zwakheden zoals onder andere lage besparingen, lage productiviteit en onvoldoende infrastructuur blijven een sterkere groeiheropleving belemmeren. De binnenlandse problemen samen met de mondiale uitdagingen maken dat de neerwaartse risico’s nog altijd aanzienlijk zijn.

Groei trekt naar verwachting licht aan in het derde kwartaal

Economische cijfers beschikbaar voor het derde kwartaal en daarna wijzen inderdaad op een bescheiden versnelling van de groei in overeenstemming met onze voorspelling. Een meer toekomstgerichte indicator zoals de PMI voor de verwerkende industrie wijst al enkele maanden op herstel. De index nam toe van 49,9 in juli tot 52,5 in oktober, waarbij 50 de grens is tussen groei en krimp. Verder groeit het consumentenkrediet sinds november vorig jaar weer met meer dan 10% j-o-j en zelfs met 15% in juli. Samen met een iets gunstigere ontwikkeling van de werkgelegenheid zal dit de particuliere consumptie stimuleren. De detailhandelsverkopen stegen in het derde kwartaal met 2.6% in vergelijking met een jaar eerder In de eerste helft van het jaar was de stijging slechts 0,7% j-o-j. Een toename van het ondernemers vertrouwen na de verkiezing van president Bolsonaro zorgde vorig jaar voor een opleving van de investeringen, maar de industriële productie trok pas onlangs weer wat aan. In vergelijking met een jaar eerder keerde de industriële productie in september terug in de plus, na een krimp in de eerste helft van het jaar. Hoewel de opleving van investeringen bemoedigend is, duurt het nog wel even voordat de daling van meer dan 30% van de investeringen in de periode tussen 2014 en 2017 weer is goedgemaakt. De derde kwartaal BBP cijfers worden begin december gepubliceerd en zullen meer duidelijkheid geven over de mate van het herstel.

Zie ook ons nieuwe rapport: BRICS: Een grondstoffencoalitie om rekening mee te houden.