Bouwsector in afwachting van gevolgen stikstofuitspraak

door: Madeline Buijs , Casper Wolf

De bouwsector is in afwachting van de gevolgen van de stikstofuitspraak van de Raad van State (RvS). Op dit moment ontwikkelt de bouwsector zich nog positief, maar de verwachting is dat volgend jaar de gevolgen van de stikstofuitspraak duidelijk worden.

Lees meer in de nieuwe Stand van de Bouw van november 2019:

Stand-van-de-Bouw-november-2019.pdf (1 MB)
Download

Vertrouwen bouwbedrijven nog hoog, maar daalt wel

Het ondernemersvertrouwen onder bouwbedrijven ligt nog op een hoog niveau, maar daalde in het derde kwartaal van 2019 verder. Het vertrouwen kwam uit op 20,6. Het ondernemersvertrouwen in de bouw ligt wel een stuk hoger dan in Nederland als geheel. Het gemiddelde vertrouwen van alle Nederlandse ondernemers kwam in het tweede kwartaal uit op 10,6. Het is opvallend dat bouwbedrijven nog zo positief zijn, gezien de stikstofproblematiek die hen direct raakt. Mogelijk liggen de gevolgen te ver in de toekomst waardoor de effecten voor bouwbedrijven moeilijk in te schatten zijn.

Orderportefeuille bouwers blijft stabiel rond de 10 maanden

De orderportefeuille van bouwers blijft op een zeer hoog niveau. In juni 2019 bedroeg de orderportefeuille 10,1 maanden. Sinds december 2018 schommelt de orderportefeuille rond de 10 maanden. Zowel woningbouwers (12,3 maanden) als utiliteitsbouwers (10,5 maanden) hebben veel werk in de pijplijn. De orderportefeuille van bouwers actief in de grond-, wegen- en waterbouw (gww) is een stuk lager en daalde de afgelopen maanden. In juni bedroeg de orderportefeuille 7,3 maanden. De wegenbouwers hebben voor 5,7 maanden werk, terwijl de grond- en waterbouwers voor 8,8 maanden werk hebben.

De orderportefeuille van de hout- en bouwmaterialenindustrie ligt op een hoog niveau, maar stijgt niet meer. In september 2019 kwam de orderportefeuille uit op 4,3 maanden. Sinds februari 2019 schommelt de orderportefeuille van de hout- en bouwmaterialenindustrie tussen de 4,3 en 4,5 maanden. De houtindustrie heeft in september 2019 voor 4,2 maanden werk, de bouwmaterialenindustrie voor 4,3 maanden.

Naar verwachting zal de orderportefeuille de komende maanden niet verder stijgen. De stikstofproblematiek zorgt ervoor dat er sinds de zomer nauwelijks vergunningen voor nieuwe bouwprojecten zijn afgegeven. Dit zal uiteindelijk ook in de orderportefeuille van de bouwers zichtbaar worden.

Weinig elektrisch bouwmaterieel beschikbaar

De stikstofproblematiek zorgt voor een acute noodzaak om duurzaam te bouwen. Dit kan door het gebruik van elektrisch materieel. Dergelijk materieel heeft geen stikstofuitstoot in het gebruik, waardoor eenvoudiger een vergunning voor een project kan worden gekregen.

Voor bouwprojecten kunnen bouwers elektrisch materieel zelf aanschaffen of het huren bij een verhuurder van (elektrisch) materieel. Zeker op korte termijn zal het makkelijker zijn om deze te huren. Het aantal te huren elektrische machines is nog beperkt. Momenteel zijn er in heel Nederland circa 80 elektrische bouwmachines beschikbaar. Dit zijn machines die materieel en/of grond verplaatsen. Ook zijn er 20 hybride bouwmachines beschikbaar. Daarmee kan een aannemer echter niet volledig stikstofneutraal bouwen. In de laatste maanden van 2019 en in 2020 zullen nog zo’n 25 volledig elektrische machines beschikbaar komen bij materieelverhuurders. Nieuwe hybride machines zijn niet bestelt.

De Europese branchevereniging voor verhuur ERA heeft berekend dat in Nederland ongeveer 70 procent van de verhuursector actief is in de bouw. In 2018 was de waarde van aan bouw gerelateerde materieel verhuur 1,28 miljard euro. De jaarlijkse investering in nieuw materieel steeg in de afgelopen vier jaar. Het overgrote deel daarvan betreft ‘gewone’ dieselmachines.

In 2018 werden 5.320 bouwmachines verkocht in de categorieën rupsgraafmachines, mobiele of minigraafmachines en laadschoppen. In die categorieën zijn slechts 32 elektrische bouwmachines beschikbaar voor verhuur. Dit valt dus in het niet bij de jaarlijkse aanschaf van bouwmachines.

Naar verwachting zal het aantal beschikbare elektrische machines door de stikstofcrisis groeien. De materieelverhuurder die al veel elektrische machines in bezit heeft of deze op korte termijn aanschaft zal goede zaken doen. De stikstofcrisis heeft als voordeel, naast de vele nadelen voor de bouwsector, dat het duurzame en innovatieve oplossingen stimuleert.

PFAS raakt baggeraars en zand- en grindwinnaars in hun kerntaak

PFAS zijn ruim zesduizend stoffen behorende tot Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) die een gevaar kunnen vormen voor de gezondheid. De stoffen zijn wijdverspreid in de natuur, met plaatselijke hoge concentraties. De precieze verspreiding en mogelijke effecten zijn nog grotendeels onbekend. Tot er meer duidelijkheid is hanteert de overheid stringente regelgeving.

Bij het verplaatsen van grond en baggerspecie in de natuur is het uitgangspunt dat de situatie op de nieuwe locatie niet verslechtert. Voor toepassing in woon- en industriële omgeving staat de overheid hogere concentraties toe dan in de natuur en op agrarisch terrein.

Bedrijven die direct werken met de verplaatsing van zand, grind, klei en baggerspecie worden daardoor het hardst geraakt. Zij worden beknot in de kern van hun taken. Het aantal bedrijven dat werkzaam is in deze sectoren is beperkt. Het betreft zo’n 350 bedrijven van met name kleinere bedrijven en enkele grote spelers. Het aantal bedrijven in de zand-, grind- en kleiwinning is in de afgelopen 12 jaar licht afgenomen van 110 naar 90. Dit is met name het gevolg van overnames en fusies in de sector. In de natte waterbouw is het aantal bedrijven meer dan verdubbeld van 115 bedrijven in begin 2017 naar 245 bedrijven nu. De groei is onder meer het gevolgd van grote waterbouwkundige projecten zoals Ruimte voor de Rivier. De overheid speelt in deze sector dan ook een grote rol.

De groei van het aantal bedrijven is wel opvallend omdat de omzetontwikkeling in de afgelopen zes jaar sterk fluctueerde. Dit is ook niet in lijn met de economische ontwikkelingen. Dit geeft ook weer dat deze bedrijven, en dan met name de natte waterbouw, sterk afhankelijk is van overheidsopdrachten.