Lage prijzen koffie, suiker, cacao benadelen boeren

door: Casper Burgering

De prijs van suiker is dit jaar al met 11% gestegen, terwijl de prijs van cacao en koffie slechts licht toenamen met 1-2%. Alle drie de markten hebben te maken met een overaanbod, maar relatief gezien is dit laag. Het overaanbod zorgt er echter voor dat de prijzen laag blijven. Dit creëert vooral problemen voor de boeren.

Agri-Tropicals-Insights_jul-2019.pdf (762 KB)
Download

De zorgen over de levensstandaard van boeren nemen in veel landen toe. Het gaat vooral om landen met een relatief groot aandeel in landbouwgrondstoffen. Denk hierbij aan Ivoorkust en Ghana (cacao), maar ook Colombia (koffie) en India (suiker). De prijs van deze drie grondstoffen is al enige tijd relatief laag. Veel kleinschalige boerenbedrijven hebben daardoor moeite om het hoofd boven water te houden. De lagere inkomsten voeren de druk voor de boeren op. Het onderhouden van het gezin gaat voor op het investeren in het boerenbedrijf.

Om de kosten te drukken raakt kinderarbeid meer en meer ingeburgerd. Bij aanhoudende lage prijzen zijn sommige boeren echter genoodzaakt om te stoppen. Andere stappen over naar gewassen met betere perspectieven. Soms betreft dit maatschappelijk minder gewenste gewassen, zoals coca. Het creëert een zorgelijke en onwenselijke situatie, waar op de lange termijn niemand bij gebaat is. Dat beseffen ook overheidsinstanties en belangenorganisaties in de betreffende landen.

De betreffende organisaties maken zich daarom hard voor betere omstandigheden. Hierbij past het streven naar een hoger inkomen voor hun boeren om armoede te voorkomen. Dit moet de continuïteit van de sector waarborgen op de lange termijn. Om dit te bereiken hebben de instanties verschillende mogelijkheden tot hun beschikking, zoals het instellen van een minimumprijs of het geven van exportsubsidies. Deze maatregelen brengen echter ook andere problemen met zich mee. Het werkt vaak overproductie en soms ook illegaliteit in de hand.

Koffie: Hoge aanbod van koffie houdt de prijzen laag

De invloed die Saoedi Arabië heeft op de oliemarkt, is vergelijkbaar met de dominantie van Brazilië in de koffiemarkt. Het land is de grootste producent van koffie ter wereld, met name van Arabica koffie. Het Braziliaanse economisch beleid, de politieke teneur en de effecten op de wisselkoers van Brazilië geven de koffieprijs richting. Vietnam is na Brazilië de grootste koffieproducent, maar dan vooral van Robusta koffie.

Het verband tussen de Braziliaanse real en de koffieprijs is hoog. Dit geldt zowel voor Arabica als Conillon (Robusta) koffie. Een zwakkere Braziliaanse real heeft een lagere koffieprijs tot gevolg en vice versa. Bij een zwakkere real worden uiteindelijk meer real per dollar ontvangen voor dezelfde hoeveelheid koffie. Het moedigt producenten en handelaren aan om meer koffie aan te bieden. Dit doen zij om hun opbrengsten te maximeren. De markt wordt meer competitief en de koffieprijs daalt. Bij een sterkere real ontvangen de producenten en handelaren meer dollars tegen dezelfde hoeveelheid. Dan is er geen directe noodzaak om meer koffie te gaan aanbieden. De koffieprijs stijgt.

Vraag en aanbod van koffie

De consumptie van koffie vindt vooral plaats in de EU, de VS en Brazilië. De verwachting is dat de consumptie van koffie dit jaar en volgend verder groeit. De sterkste groei zal dan voornamelijk in Azië en Noord Amerika te vinden zijn. De groei van de vraag in de EU blijft gematigd. Het aanbod van koffie is nog steeds voldoende. Dit heeft de nodige prijsdruk opgeleverd sinds 1 januari. Voldoende regenval in Vietnam draagt bij aan een goede oogst. In Brazilië maken de boeren zich vooral zorgen over een vorstaanval. Dit heeft de koffieprijs recentelijk opgedreven. Per saldo blijft echter het aanbod van koffie goed. De producenten in Colombia zijn voorstander van het vormen van een fonds. Het fonds moet zorgdragen voor de economische duurzaamheid van de koffiemarkt, meer transparantie en een stabielere koffieprijs.

Vooruitzichten voor koffie

De relatief lage prijs van koffie vraagt om maatregelen vanuit de sector om het voortbestaan op de lange termijn te waarborgen. Het initiatief van Colombia om een fonds te installeren is een eerste goede stap. Maar het zal nog wel even duren voordat dit initiatief op een mondiale schaal wordt omarmd. Dit betekent dat de onbalans in vraag en aanbod in de koffiemarkt nog aanhoudt. Voor 2019 voorziet ABN AMRO een zwakkere real ten opzichte van de dollar, met name door het economisch beleid in de VS. Ook dit houdt de koffieprijs laag in 2019. Bij een aanhoudend lage prijs is het planten van koffie minder interessant. Switchgedrag wordt zo in de hand gewerkt. Het aanbod neemt op de langere termijn af, terwijl de groei van de vraag aanhoudt. De real sterkt in 2020 weer aan. Per saldo herstelt de prijs van koffie in 2020, maar het tempo zal relatief laag blijven.

Suiker: Meer suiker uit India bestemd voor exportmarkt

India is mondiaal het grootste suiker producerende land. De moesson – die van juni tot en met september loopt – heeft sinds de juni 36% minder regen dan gemiddeld gebracht. Het leidt tot een periode van relatieve droogte waar de suikeroogst geen baat bij heeft. De India Sugar Mills Association (ISMA) verwacht dat de teelt van suikerriet in India voor het seizoen 2019/2020 zo’n 10% lager zal liggen ten opzichte van het vorige seizoen. Het crushen van suikerriet neemt daarmee met iets meer dan 4% af in dezelfde periode. Ondanks de sterke afname van de output blijft het exportpotentieel van India groot. India heeft per saldo een surplus van meer dan 2 miljoen ton suiker, exclusief de nog beschikbare voorraden van enkele miljoenen tonnen. Dit gaat zijn weg vinden naar de exportmarkt. Het ISMA verwacht dat de export van suiker in het seizoen 2019/2020 ongeveer verdubbelt. De Indiase overheid blijft de suikersector ondersteunen. Zij wil met gericht beleid zowel de boeren als de industrie beschermen tegen financiële problemen.

Aanbod van suiker

Brazilië was lange tijd de grootste suikerproducent. Het is echter lucratiever in Brazilië om ethanol te produceren in plaats van suiker. Dit komt door de hoge prijs van ethanol en de verwachting van sterkere vraag. Daardoor is Brazilië zijn leidende rol kwijtgeraakt aan India. Het aantal suikerfabrieken is in Brazilië eveneens gedaald. In juni waren 251 fabrieken operationeel, terwijl een jaar geleden nog 259 fabrieken suiker produceerden. Met de verdere daling van de suikeroutput in Brazilië, staat ook de export van suiker onder druk. Tot en met juni 2019 is de export van suiker met 19% op jaarbasis gedaald. Desondanks heeft de Braziliaanse real nog steeds invloed op de prijs van suiker. Deze invloed is sinds 2015 echter sterker afgenomen ten opzichte van de periode 2009-2014.

De productie van suiker in China is in het eerste half jaar met ruim 10% toegenomen. De teelt van suikerriet en –biet wordt echter bedreigd door de legerrups. Een invasie van dit insect heeft al veel schade toegebracht aan de oogst. Daarmee komt de suikeroutput onder druk te staan. In Europa krimpt het plantgebied in 2019/2020 met bijna 5%, maar de yield neemt verder toe. Daardoor neemt de suikeroutput gematigd toe komend seizoen.

De zorgen over de levensstandaard van boeren nemen in veel landen toe. Het gaat vooral om landen met een relatief groot aandeel in landbouwgrondstoffen. Denk hierbij aan Ivoorkust en Ghana (cacao), maar ook Colombia (koffie) en India (suiker). De prijs van deze drie grondstoffen is al enige tijd relatief laag. Veel kleinschalige boerenbedrijven hebben daardoor moeite om het hoofd boven water te houden.

Vooruitzichten voor suiker

De mondiale vraag naar suiker is over de afgelopen zes jaar met gemiddeld 1-2% gegroeid. De groei vindt vooral plaats in Azië. Daar ligt de consumptie per hoofd van de bevolking nog relatief laag. In Europa en Noord-Amerika ligt de consumptie per hoofd een stuk hoger. In deze delen van de wereld neemt het besef toe dat de consumptie van suiker ongezond is. Daarmee neemt de groei van de vraag de komende jaren verder af. Per saldo is de groei van de totale vraag naar suiker niet in staat om de groei in het aanbod te achterhalen. Overaanbod blijft daarmee in stand en dat zet een rem op de prijs. Voor 2019 en 2020 gaan wij uit van een stabiele prijstrend.

Cacao: Ivoorkust en Ghana op de bres voor economisch duurzame sector

Ivoorkust en Ghana trekken samen op om de levensstandaard van hun cacaoboeren te garanderen. Bij een te lage prijs voor cacao hebben teveel boeren namelijk grote moeite om financieel de eindjes aan elkaar te knopen. De economische duurzaamheid staat op het spel. Gezamenlijk hebben de landen circa 60% van de totale productie van cacaobonen in handen. Bovendien zijn de cacaobonen uit Ivoorkust en Ghana van hogere kwaliteit. Dat geeft beide landen een goede machtsbasis richting de cacaoverwerkende industrie. Uiteindelijk is een ‘premie voor levensonderhoud’ tussen de partijen overeengekomen van USD 400 per ton op alle cacao-contracten die door de landen zijn verkocht voor het seizoen 2020/2021.

Naast de invloeden van de weersomstandigheden wordt de prijs van cacao sterk beïnvloed door aanbodontwikkelingen in Ivoorkust en Ghana. Met name het cacaonieuws uit Ivoorkust – met een aandeel van 42% in de mondiale output – heeft veel invloed op de prijstrend van cacao op de wereldmarkt.

Vraag en aanbod van cacao

De beschikbaarheid van cacao is goed. Voor het seizoen 2018/2019 gaat de Internationale Cacao Organisatie (ICCO) uit van een groei van de productie van 3,9%. De ontwikkelingen in de cacaoverwerkende industrie – waar bonen worden verwerkt tot cacaomassa, -poeder, -boter – geven een goed beeld over de totale vraag naar cacao. In het eerste half jaar van 2019 zijn de cacao-vermalingen (de ‘grindings’) in zowel Europa als in Azië verder gestegen. Voor de rest van 2019 is de verwachting dat de cacao-vermalingen verder zullen stijgen. In het seizoen 2018/2019 stijgt het aantal vermalingen volgens het ICCO met 3,4% ten opzichte van het vorige seizoen.

Per saldo gaat het ICCO uit van een overaanbod van 36.000 ton. Dit is circa 1% van de totale consumptie. De voorraden nemen daarmee toe. De trend in de ratio voorraden ten opzichte van de consumptie (de zogenoemde ‘stocks-to-grindings-ratio’) geeft een indicatie van de fundamentele marktsituatie. Hoe minder voorraden ten opzichte van de vraag, hoe krapper de markt. De prijs stijgt in dit geval. Het ICCO gaat uit van een ratio van 37% en dat is ongeveer 19 weken consumptie van cacao. Dit ligt onder het langetermijngemiddelde (van 43%) en onder het niveau van de afgelopen twee jaar. Deze relatieve krapte werkt een sterkere cacaoprijs in de hand.

Vooruitzichten voor cacao

Het initiatief van Ivoorkust en Ghana voor een ‘premie voor levensonderhoud’ is aanvankelijk een goed streven om de armoede onder boeren te bestrijden en de sector economisch duurzaam te houden. De kans is groot dat de extra premie leidt tot een sterkere groei van het aanbod. Ook kan het een nadelige uitwerking hebben op de competitiviteit van beide landen.

ABN AMRO verwacht dat de prijs van cacao in 2019 verder gaat stijgen. De beschikbare hoeveelheid cacao neemt in het seizoen 2018/2019 harder toe dan de gevraagde hoeveelheid. Relatief gezien is het overaanbod laag. De perspectieven voor de vraag naar cacao blijven goed in 2019 en 2020. In Europa is het aantal vermalingen in het tweede kwartaal met 3,2% op jaarbasis afgenomen. Wel ligt het aantal vermalingen tot en met juni nog hoger dan het aantal vermalingen tot en met juni in 2018. Het aantal cacao-vermalingen in Azië laat een robuust beeld zien. De vraag naar cacao in dit werelddeel blijft sterk toenemen.