Elektriciteitsprijzen fluctueren sterk

door: Farah Abi Morshed

18072019-Elektriciteitsprijzen-fluctueren-sterk-NLD.pdf (302 KB)
Download
  • De prijzen van kolen staan onder druk, niet alleen door afnemend belang op grond van milieuaspecten…
  • … want ook de prijzen van emissierechten en fossiele brandstoffen oefenen op korte termijn evenveel neerwaartse druk uit
  • De Europese gasprijs bereikte het laagste niveau in 10 jaar, mede door de grote instroom van vloeibaar aardgas …
  • …maar de abrupte stijging van de gasprijs medio juli kwam voor vrijwel iedereen als een verrassing
  • Prijs van emissierechten blijft volatiel en is nog steeds van invloed op de elektriciteitsprijs

Kolenprijs verliest terrein

De prijs van (thermische) kolen is sinds juli 2018 gehalveerd en daalt op maandbasis nog steeds. Op korte termijn daalde de Rotterdamse kolenprijs (maandcontract) in juni van USD 58/MT naar USD 50/MT. De prijs op basis van het Newcastle termijncontract vertoonde een vergelijkbare daling, van USD 85/MT naar USD 71/MT (figuur 1). Zorgen omtrent het milieu en de hoge prijs van emissierechten waren de belangrijkste redenen die de prijs van thermische kolen onder druk hebben gezet. De omvangrijke kolenvoorraden in Europa en de afnemende Chinese invoer (zie onze eerdere publicatie) hadden eveneens een neerwaarts effect op de kolenprijs. Daarnaast heeft de lage gasprijs gezorgd voor een krimp van het marktaandeel van kolen en heeft het geleid tot een afname van het belang van kolen in de rangorde[1]. Ook de hoge productie van wind- en zonne-energie (Duitsland produceerde 12TWH meer dan in het voorgaande jaar) heeft bijgedragen aan de verdringing van kolen in de rangorde.

Het verloop van de forward-, of termijncurve voor kolen (figuur 2) en de nog steeds toenemende elektriciteitsvraag in Europa kunnen erop wijzen dat kolen een comeback gaan maken, temeer omdat de gasprijs sinds medio juli weer oploopt. We zien nu echter dat de kolenprijs ook stijgt (+10% sinds eind juni) en dat de EU-ETS-prijs eveneens in de lift zit (~EUR 29/MT). Dit laatste kan de het gebruik van kolen op korte termijn onder druk zetten.

Gasprijs in juni naar laagste niveau in 10 jaar

In de loop van juni deden de aanhoudende instroom van gas in Europa (via pijpleidingen) en een hoge opslag in noordwest Europa de TTF-gasprijs dalen tot onder EUR10/MWh. Een andere factor die bijdroeg aan de daling van de gasprijs was de hoeveelheid vloeibaar aardgas (Liquified Natural Gas – LNG) die aanlandde in Europa. Als we kijken naar de netto invoer van LNG in Nederland, zien we dat de totale instroom in 2019 hoger is dan in de voorgaande twee jaar (zie figuur 3) en dat het grootste deel van de invoer afkomstig is uit Rusland, de VS en Noorwegen (figuur 4). De TTF-prijs daalde in juni tot rond de USD 4/mmbtu. Deze prijs wordt gezien als een keerpunt voor de LNG-uitvoer uit de VS, omdat de winstgevendheid op dit niveau in gevaar kan komen. De leveringsprijs voor LNG uit de VS bedraagt rond USD 3/mmbtu en de kosten van transport naar Europa variëren tussen USD 0,6 en USD 0,9/mmbtu. Bij de huidige prijs van TTF heeft LNG uit de VS nog steeds een invloed op de Europese gasprijs.

…maar abrupte prijsstijging in juli versterkt volatiliteit gasprijs

Sinds de tweede week van juli is de TTF-gasprijs plotseling gestegen, van ~EUR 10/MWh naar EUR 13,8/MWh (figuur 5) voordat de prijs weer daalde. De geplande en niet-geplande productiestops die de instroom van gas uit Noorwegen en Rusland beperken, hebben mede gezorgd voor opwaartse druk op de gasprijs. De stijging van de kolenprijs (10% stijging voor de Newcastle-index sinds eind juni) en het oplopen van de prijs van EU-ETS naar een niveau boven EUR 29/MT drijven de vraag naar gas op. We zien dat hierdoor steun ontstaat voor de gasprijs. Door de gunstige prijs ten opzichte van kolen houdt de overstap van kolen naar gas aan en neemt de vraag naar gas derhalve toe. Daarnaast zorgen het toegenomen percentage duurzame energie in Europa en de noodzaak voor backup-capaciteit om de onvoorspelbaarheid van het aanbod van duurzame energie op te vangen ervoor dat gas interessanter wordt. Daarbij moeten we ook niet vergeten dat marktspeculatie medeverantwoordelijk kan zijn voor abrupte prijsbewegingen van de TTF-gasprijs.

EU ETS nog steeds van invloed op groothandelsprijs voor elektriciteit

In de loop van de tweede helft van juni deden de lagere productie van duurzame energie en een hittegolf de vraag naar thermische kolen toenemen. Hierdoor steeg de vraag naar EU ETS emissierechten. De prijsstijging van de EU ETS prijs zette door tot een niveau van EUR 29/MT. De EU ETS-prijs is nog steeds volatiel als gevolg van de sterkere/zwakkere prijzen voor fossiele brandstoffen, de geveilde volumes die op de markt komen, speculatief gedrag en – indirect – het weerbericht. In figuur 6 is zichtbaar dat de volatiliteit (bandbreedte) in 2019 groter is dan in voorgaande jaren, maar kleiner dan in het najaar van vorig jaar. Dit komt doordat de volatiliteit een piek vertoonde in de tweede helft van 2018.

Tot eind juni leek de hogere EU ETS-prijs de neerwaartse druk van de kolen- en gasprijs op de groothandelsprijs voor elektriciteit te compenseren. Dat is waarom de elektriciteitsprijs zich in het tweede kwartaal van 2019 rond EUR 40/MWh bleef bewegen (figuur 7). Sinds juli oefent de EU ETS prijs, als gevolg van de stijging van de kolen- en gasprijs, extra opwaartse druk uit en we verwachten dat de elektriciteitsprijs hierdoor in de loop van het jaar zal stijgen tot boven de EUR 45/MWh. Wij handhaven de volgende prognose voor de Nederlandse elektriciteitsprijs (zie vorige publicatie).