Visie op Latijns-Amerika 2019 – Herstel blijft beneden trend

door: Marijke Zewuster

  • Regionale groei neemt toe van 0,8% in 2018 tot 1,7% in 2019
  • Dit is onder het langdurig gemiddelde en lager dan de mondiale groei
  • Chili, Colombia en Peru laten sterkste groei zien
  • Slechts matige groei in Brazilië en Mexico, Argentinië blijft in recessie
  • Neerwaartse risico’s voor alle landen aanzienlijk
190214-Latijns-Amerika-2019.pdf (282 KB)
Download

2018 was een turbulent jaar

Het economisch herstel haperde in 2018. Aan het begin van 2018 verwachtten we nog dat de groei zou versnellen van 1% in 2017 naar 2% in 2018. Nu lijkt de groei zelfs onder de 1% van 2017 uit te komen. Een belangrijke oorzaak van de tegenvallende groei was de toegenomen risico-aversie richting opkomende markten als gevolg van de vele mondiale onzekerheden. Dit zorgde voor een sterke depreciatie van de munten en een verkrapping van de monetaire condities. Daarnaast speelde politieke onzekerheid in de aanloop naar de verkiezingen in Brazilië, Colombia en Mexico een rol. Verder worden de cijfers vertekend door de voortrazende crisis in Venezuela. Het op vier na grootste land van de regio zag de economie voor het vijfde opeenvolgende jaar krimpen. Precieze cijfers zijn  niet te geven, maar volgens schattingen is de economie sinds 2014 meer dan gehalveerd. Laten we Venezuela buiten beschouwing, dan komt de regionale groei in 2018 in plaats van op 0,8% uit op een nog altijd magere 1,5%.

Argentinië het zwaarst getroffen door toegenomen risicoaversie

Op Venezuela na had Argentinië het vorig jaar het zwaarst te verduren. De combinatie van een omvangrijk tekort op de lopende rekening, een aanzienlijke buitenlandse schuld, zwakke overheidsfinanciën en torenhoge inflatie, maakte het land uiterst kwetsbaar voor de toegenomen risico-aversie. Dit alles leidde tot een forse kapitaaluitstroom, die in april 2018 voor een regelrechte wisselkoerscrisis zorgde. Om de val van de munt te stoppen zag de centrale bank zich genoodzaakt om de rente aanzienlijk te verhogen. Toen in de zomer van 2018 de Turkse lira sterk onder druk kwam, werd de Argentijnse peso opnieuw zwaar getroffen en dreigde het land in de liquiditeitsproblemen te raken. Argentinië zag zich genoodzaakt om bij het IMF aan te kloppen voor een omvangrijk steunpakket om nieuwe problemen met schuldbetalingen te voorkomen. Het akkoord met het IMF over een driejarig stand-by-krediet van maar liefst USD 57 mld bracht rust op de valuta- en kapitaalmarkt. Het uiterst voorzichtige hervormingsbeleid dat president Macri in de afgelopen jaren voerde, kwam hierdoor echter in het gedrang. Vergaande bezuinigingsmaatregelen moesten worden doorgevoerd. In combinatie met forse rentestijgingen zorgde deze ervoor dat de economie opnieuw in een recessie terecht kwam. Dit werd nog eens versterkt door de gevolgen van de droogte op de agrarische productie.

In Mexico en Brazilië hinderde politieke onzekerheid de groei

Vrijwel heel 2018 stonden Brazilië en Mexico in het teken van de verkiezingen. In aanloop daarnaartoe daalde het vertrouwen en werden investeringsbeslissingen uitgesteld. In Mexico kwam het vertrouwen verder onder druk door de onderhandelingen over de vernieuwing van het vrijhandelsakkoord met de VS en Canada. De overtuigende overwinning van de linkse Lopez Obrador (AMLO) en zijn Morena-partij medio 2018 hielpen ook niet mee. Hierdoor wist Mexico niet te profiteren van de sterke groei in de VS en bleef naar schatting de groei in 2018 met 2% steken op hetzelfde niveau als in 2017. In Brazilië daarentegen steeg het vertrouwen na de verkiezingsoverwinning van de uiterst conservatieve Bolsonaro eind oktober. Dit was echter te laat om nog in 2018 een positief effect op de groei te kunnen hebben. De groei in 2018 komt waarschijnlijk uit op 1,5%, in plaats van de 2,5% die wij aan het begin van 2018 verwachtten. Daarmee komt de groei nog wel uit boven het niveau van 1% dat in 2017 werd gerealiseerd.

Vooruitzichten voor 2019/20 gematigd positief

De vooruitzichten voor 2019/20 geven een gemengd beeld. Kijken we naar de mondiale ontwikkelingen dan zijn die gematigd positief voor de groei in de regio. De mondiale groei zwakt weliswaar iets af, maar we verwachten in geen van de grote landen of handelsblokken een recessie. Ook zijn we gematigd positief over de vooruitzichten voor de grondstofprijzen en voorzien we geen verdere monetaire verkrapping in de VS. Verder gaan we er in ons basisscenario van uit dat de handelsoorlog tussen China en de VS niet escaleert.

Kijken we naar de ontwikkelingen in de regio zelf, dan geldt dat door de forse depreciatie van de meeste munten de concurrentiepositie is verbeterd. In de meeste landen is het tekort op de lopende rekening dan ook verder afgenomen. De landen zijn hierdoor beter bestand tegen externe schokken dan in het afgelopen jaar. Ondanks de depreciatie van de munten is de inflatie in de meeste landen onder controle, en is er dus minder noodzaak voor monetaire verkrapping. Zeker nu we ervan uitgaan dat de Fed de rente in de VS niet verder verhoogt. Politieke onzekerheid speelt de komende periode ook minder een rol. In 2019 en 2020 vinden in de meeste landen geen verkiezingen van betekenis plaats. Belangrijke uitzondering is Argentinië, waar in oktober presidentsverkiezingen plaats vinden.

Naast deze op zich redelijk positieve factoren blijven er een groot aantal onzekerheden en structurele tekortkomingen die maken dat we ook voor de komende jaren slechts een gematigde groei verwachten. De belangrijkste externe onzekerheden hangen samen met het handelsconflict tussen de VS en China en de belangrijkste interne onzekerheden rond de politieke ontwikkeling en de overheidsfinanciën. Er staat dan wel weinig verkiezingen op de rol, maar sociale onrust ligt op de loer, zeker in de landen waar de staat van de overheidsfinanciën dwingt tot verdere bezuinigingen. Ook is het de vraag of de regeringen in Brazilië, Colombia en Mexico hun verkiezingsbeloften na kunnen komen en of dat zonder slag of stoot gaat, gezien de sterk toegenomen polarisatie. De ontwikkelingen in Venezuela en de vluchtelingenstroom uit het land vormen een andere onzekere factor.

Al met al verwachten we dat de regionale groei licht toeneemt van 0,8% in 2018 tot 1,7 % in 2019. Hiermee blijft Latijns-Amerika achter bij andere opkomende regio’s en blijft de groei ook duidelijk onder het al niet zo hoge langjarig gemiddelde van 2,3 %.

Chili, Colombia en Peru blijven sterkste groeiers

Langdurige periodes van sterke groei zijn in Latijns-Amerika eerder uitzondering dan regel en worden afgewisseld met periodes van sterke neergang. Chili, Colombia en Peru zijn de landen met de hoogste gemiddelde groei over de afgelopen twintig jaar. Dit zijn ook de landen die sinds medio jaren negentig hun economie structureel gezien het meest hebben verbeterd. In vergelijking met landen als Argentinië en Brazilië kenden deze landen sinds de jaren negentig minder en minder zware recessies. Chili, Colombia en Peru hebben ook nu de beste groeivooruitzichten. In Chili en Peru wordt de groei ondersteund door een verwachte gunstige ontwikkeling van de koperprijs. In Peru spelen ook de forse investeringen in de mijnbouw een rol. Beide landen hebben bovendien een relatief lage overheidsschuld, een geringe inflatie en een bescheiden tekort op de lopende rekening. In Colombia zijn de komende periode investeringen in de infrastructuur en relatief gunstige olieprijzen een belangrijke stimulans voor de groei.

Brazilië en Mexico zien slechts gematigde groei

Waar de verkiezing van de linkse president Andres Manuel Lopez Obrador in Mexico leidde tot bezorgdheid op de financiële markten, werd de overwinning van de uiterst conservatieve Jair Bolsonaro in Brazilië door de markten met meer optimisme ontvangen. Toch lopen onze groeiverwachtingen voor beide landen niet heel erg uiteen. Dit komt onder andere omdat meer dan door de interne politiek de groeivooruitzichten bepaald worden door de mondiale groeivooruitzichten en door de structurele tekortkomingen in de landen zelf die niet van de ene op de andere dag zullen veranderen. We verwachten dat in beide landen de snelheid van hervormingen en veranderingen op economisch vlak uiteindelijk bescheiden zullen zijn. In beide landen zal een herstel van de investeringen optreden nu in ieder geval duidelijkheid is ontstaan over de nieuwe regering.

In Brazilië worden naast het wegvallen van de politieke onzekerheid de investeringen ook gestimuleerd door de naar verwachting laag blijvende inflatie en een hierdoor relatief laag blijvend binnenlands renteniveau. Per saldo verwachten we een groei van 2,5% per jaar in 2019/20. Grootste onzekerheid is of het de op 1 januari 2019 aangetreden rechts- conservatieve regering lukt om de beloofde economische hervormingen door het congres te loodsen. De kans op mislukking is groot gezien de verdeeldheid in het congres. De penibele staat van de overheidsfinanciën blijft dan ook de belangrijkste remmende factor.

Voor Mexico gaan we ervan uit dat de groei de komende jaren zal stabiliseren op 2%. Door de groeiafzwakking in de VS zal de uitvoer naar het buitenland minder hard toenemen. Dit wordt echter gecompenseerd door de binnenlandse bestedingen. Bedrijven zullen ondanks twijfels over de politieke koers meer investeren. Dit komt vooral door het nieuwe handelsakkoord met de VS en Canada. Wel zal van tijd tot de onrust oplaaien. Zo zorgde al voor het aantreden van de nieuwe president op 1 december vorig jaar, de aankondiging dat de bouw van een nieuwe luchthaven wordt stilgelegd voor een sterke waardedaling van de peso en een toename van de CDS-premies. Voor ratingbureau Fitch vormde het aanleiding om de outlook van hun A+-kredietbeoordeling op negatief te zetten. Wat beleggers enigszins geruststelt, is dat de regering groot belang zegt te hechten aan de begrotingsdiscipline. Overigens is de kredietwaardigheid van Mexico nog altijd vele malen beter dan die van Brazilië.

Argentinië blijft meest kwetsbare land

Laten we Venezuela buiten beschouwing dan zijn de onzekerheden rond de economische ontwikkeling het grootst voor Argentinië. Dankzij de forse depreciatie van de munt het afgelopen jaar en de hierop volgende recessie is het tekort op de lopende rekening weliswaar sterk afgenomen, maar de buitenlandse schuld is nog van een dermate omvang dat het land kwetsbaar blijft. Het  steunpakket van het IMF biedt een aanzienlijk vangnet, maar heeft geleid tot felle protesten en de herverkiezing van president Macri in oktober 2019 erg onzeker gemaakt. Al met al gaan we ervan uit dat de economie dankzij een aantrekkende export en betere vooruitzichten voor de landbouw in de loop van het jaar geleidelijk uit het dal klimt. Het herstel is echter onvoldoende om voor het jaar als geheel een krimp te voorkomen. De neerwaartse risico’s blijven bovendien meer nog dan voor de andere landen in de regio aanzienlijk.