Circl op koers voor circulaire ambitie 2030

door: Petran van Heel , Madeline Buijs

Hoe materiaalgebruik het verschil kan maken

Duurzaamheid gaat verder dan een groen label, verder dan certificering en verder dan de productiekosten. We moeten ook kijken naar de impact van de CO2-uitstoot, de kosten en opbrengsten van de exploitatie en de mogelijke eindwaarde van onderdelen. De groeiende wereldbevolking, met een toenemende welvaart en een hang naar consumeren, trekken een zware wissel op onze planeet. We verbouwen steeds meer voedsel, laten mensen en fabrieken overuren draaien, verbruiken niet-hernieuwbare grondstoffen in hoog tempo en we creëren een enorme afvalberg in onze wegwerpmaatschappij. Dat we daar iets mee moeten, wordt steeds duidelijker. Maar wat dan? En hoe?

De circulaire economie biedt perspectief voor een toekomst waarin grondstoffen oneindig hergebruikt kunnen worden. Op zo’n manier dat de waarde ervan volledig behouden blijft en er geen afval ontstaat. Deze ontwikkeling is bijzonder relevant voor de bouw, omdat de bouw wereldwijd grootverbruiker is van primaire grondstoffen. Zo’n 40 procent van alle primaire grondstoffen wordt na het delven, winnen en kappen in de bouwsector gebruikt. Van de hele afvalberg is vervolgens weer ongeveer 40 procent bouwgerelateerd. Juist door deze grote getallen is er een hoop te winnen in de bouw en vastgoedsector. Hier liggen kansen voor ondernemers die het nu al zien!

Circl

Nu concreet: hoe werkt dat in de praktijk? We hebben het als ABN AMRO ervaren tijdens de ontwikkeling en bouw van Circl, het paviljoen naast ons hoofdkantoor op de Zuidas. Elk aspect van het pand is uitgewerkt vanuit de circulaire gedachte. Zo bestaat het volledig uit onderdelen, producten en materialen die demontabel en herbruikbaar zijn. En deels bestaat het uit bouwelementen en grondstoffen die al eens gebruikt zijn. En aan het einde van de gebruiksduur van Circl hoeven we dus niet te slopen, maar gaan we oogsten. Bij elk onderdeel van Circl is er rekening mee gehouden dat het een nieuw leven kan krijgen in een ander gebouw.

Square

Oorspronkelijk zou er op de plek van Circl helemaal geen circulair pand komen. Het bouwplan voor het gloednieuwe, zeer duurzame gebouw op de Zuidas – laten we het project Square noemen – was medio 2015 al goedgekeurd door de Raad van Bestuur van ABN AMRO toen werd besloten om het anders aan te pakken. Niet alleen vanwege de toegenomen duurzame ambitie van ABN AMRO. Ook werd bij de sloop van een ABN AMRO gebouw aan het Rokin duidelijk dat er anders omgegaan moet worden met grondstoffen en dat circulair bouwen de toekomst heeft. Daar werd duur natuursteen van de gevel, dat decennia geleden was geïmporteerd uit Brazilië, vergruisd. Pogingen om het natuursteen te verkopen mislukten, zelfs voor gratis (en zo goed als nieuw) was er geen markt. Niemand wilde of kon het natuursteen gebruiken in een nieuw gebouw. Vervolgens waren er 550 vrachtwagens nodig om al het puin uit de binnenstad af te voeren….en naar een stortplaats te rijden waarna het vermoedelijk onder een snelweg is verdwenen.

Omdat de plannen voor Square al in een vergevorderd stadium waren toen werd besloten om een circulair paviljoen te bouwen, hebben we een uniek inzicht in het gebruik van materialen in zowel Square als Circl.

Ondanks dat de twee ontwerpen (Square en Circl) wat betreft oppervlak en vorm niet veel van elkaar afwijken, is het verschil in materiaalgebruik aanzienlijk.  Square zou gebouwd worden uit volledig nieuw materiaal.. Voor Circl zijn andere principes gebruikt en zijn andere keuzes gemaakt. Allereerst is er minder en lichter materiaal gebruikt (refuse en reduce). Berekeningen op basis van het definitief ontwerp laten zien dat voor Square circa 6.569 ton materiaal zou zijn gebruikt, terwijl voor Circl 4.174 ton materiaal is gebruikt. Bij de bouw van Circl is dus ongeveer 2.400 ton minder beton, staal, aluminium, glas, hout en natuursteen gebruikt dan er nodig was geweest voor de bouw van het initiële, niet-circulaire ontwerp. Dit is maar liefst 36 procent minder materiaal.

Naast minder materiaal, is er ook voor gekozen om meer hergebruikt materiaal te gebruiken. In totaal is er in Circl 162 ton hergebruikt materiaal toegepast, 21% van deze materialen is gerecycled.

In totaal zijn hierdoor in Circl circa 39% minder primaire grondstoffen gebruikt ten opzichte van het meer traditionele ontwerp van Square. Dat komt al in de buurt bij de ambitie van de rijksoverheid dat er in 2030 50% minder primaire grondstoffen gebruikt mogen worden.

Als er in plaats hiervan voor nieuwe materialen was gekozen, dan was er bij het winnen, verwerken en transporteren bij benadering 813 ton CO2-eq.[1] aan broeikasgasemissies uitgestoten. Zo is er  gebruik gemaakt van hergebruikte kabelgoten, houten kozijnen en vloeren uit slooppanden. Zijn er spijkerbroeken en bedrijfsuniformen verwerkt in de isolatie, zijn er extra dikke houten balken van lokaal larikshout geleverd die vanwege het (remontabel) ontwerp makkelijk hergebruikt kunnen worden en zijn onderdelen (zoals de audiovisuele middelen en liften) niet gekocht maar zijn in bruikleen van de fabrikant. Hiervoor wordt een dienst afgenomen volgens het ‘pay-per-use’-model, ofwel een ‘product as a service’.

KPMG heeft met behulp van hun True Value methode berekend dat door het gebruik van hergebruikte materialen en materialen die vriendelijker zijn voor het milieu, een impact van EUR 169.000 is vermeden. Dit betreft voornamelijk vermeden maatschappelijke kosten door klimaatverandering, voor afvalmanagement en uitstoot van vervuilende emissies. Dit noemen we de maatschappelijke waarde. Daarnaast heeft Circl een lagere MPG en is in het bezit van een ontwerpcertificaat Breeam excellent, in afwachting van het oplevercertificaat. Ook heeft Circl de ambitie om het WELL-certificaat te behalen.

 
Materiaalgebruik Circl: Dit resulteert in:
36% minder materialen Maatschappelijke waarde EUR 169.000
39% minder primaire materialen CO2-reductie 813 ton CO2-eq.
21% van de hergebruikte materialen is gerecycled Lagere MPG
90% aluminium en 80% hout is demontabel Ontwerpcertificaat Breeam excellent
 

Circulair bouwen kan

Circl is een bron van inspiratie voor de hele bouwsector: van opdrachtgevers tot opdrachtnemers, van projectontwikkelaars en bouwbedrijven tot architecten en adviseurs. En die komen niet alleen uit Nederland. Circl is afgelopen jaar bezocht door vele duizenden bezoekers uit veel verschillende landen; van Noorwegen tot Spanje en van Brazilië tot Taiwan. Het wordt een voorbeeld voor Dutch circular design, een nieuw exportproduct dat laat zien hoe we als Nederland circulair denken en doen.

Ook zie je in Circl hoe de afspraken uit het Grondstoffenakkoord ingevuld kunnen worden. Circl draagt bij aan het inzicht over hoe de circulaire ambitie van de rijksoverheid behaald kan worden. Bouwen op deze wijze zou zomaar eens kunnen aansluiten op de eisen van de overheid bij het verlenen van vergunningen in 2030.

Circl laat zien dat circulair bouwen kan. De lessen die tijdens de ontwikkeling en bouw van Circl geleerd zijn, kunnen in de toekomst gebruikt worden door andere partijen die daardoor eenvoudiger de beslissing kunnen nemen om al dan niet een circulair gebouw te bouwen. Zo is het mogelijk om uit de experimentele fase te komen. Voor ABN AMRO geldt: geen copyright, maar right to copy. Laat onze kennisdeling een uitnodiging zijn om circulair bouwen de volgende fase in te loodsen. Wij helpen u graag verder.

 


[1] Voor de berekening van de CO2-prijs is uitgegaan van de schaduwprijs die is vastgesteld door de US EPA (het Ministerie van Milieu van de Verenigde Staten). Deze schaduwprijs is gebaseerd op een inschatting van de maatschappelijke kosten die voortkomen uit de uitstoot van een ton broeikasgasemissies.