Ondernemen vraagt vrijmoedigheid

door: David Kemps

Welk woord kenmerkt leiderschap van de toekomst? Dat is vrijmoedigheid. Een echte leider zegt vrijmoedig wat hij denkt. Niet ongenuanceerd op de Trump-manier, maar wel open en respectvol. Vrijmoedigheid is zien wat er gebeurt en zeggen wat je ervan denkt.

‘Het is impact willen hebben. Neem je je verantwoordelijkheid in de wereld of laat je het gaan en blijf je in je eigen bubbel zitten?’, zei Marjolein ten Hoonte, directeur Arbeidsmarkt & MVO van Randstad Groep Nederland half november op een bijeenkomst van ABN AMRO in Amsterdam over de arbeidsmarkt van de toekomst. Voor zo’n veertig industrieel ondernemers en andere belangstellenden in de zaal gaf ze haar kijk op leiderschap en de enorme veranderingen die op organisaties afkomen.

Sommige mensen kiezen er bewust voor om géén visie te hebben, premier Rutte bijvoorbeeld. Hij vindt dat niet passen bij zijn liberale opvattingen. ‘Visie is als de olifant die het uitzicht belemmert’, zei hij jaren geleden al eens. Maar we hebben vrijmoedige leiders hard nodig, benadrukte Marjolein ten Hoonte. ‘Mensen die zeggen: goh, dát valt mij op en daar ga ik iets aan doen.’ De wereld vraagt om ‘moonshots’: ambitieuze, baanbrekende projecten waarvan de uitkomst niet vast staat. Vrijmoedigheid vraagt om durf en moeite.

Scala aan ontwikkelingen
ABN AMRO had de bijeenkomst over de arbeidsmarkt georganiseerd omdat bedrijven het steeds lastiger hebben om voldoende medewerkers te vinden. Marjolein ten Hoonte heeft uitgesproken ideeën over de wereld van werk. Het aantrekken en behouden van medewerkers met 21e eeuwse vaardigheden is daarbij belangrijk, maar het gaat nog veel verder. We hebben te maken met een scala aan ontwikkelingen. Marjolein ten Hoonte schetste vier dominante factoren.
Factor 1: Demografische veranderingen
Om te beginnen zijn er de demografische ontwikkelingen: wie nu geboren wordt, heeft grote kans om ouder te worden dan 100 jaar. Maar hoe worden we vitaal oud? Lager opgeleide medewerkers hebben nu vaak rond hun 55e al last van hun gezondheid. De meeste hoger opgeleiden en ondernemers willen rond hun zeventigste toch echt wel stoppen met werken. Hoe gaat dat in de toekomst als we zo oud worden?

Als we zoveel langer op aarde blijven, moeten we werken, leren en zorg geheel anders organiseren. Hoe zit het met het verandervermogen van mensen? Hoe moet het leren georganiseerd worden? Nu leren we tot we ergens in de twintig zijn, maar dat is niet meer genoeg. We moeten naar een nieuwe situatie opschuiven die ons dient. Dat is heel lastig.

Factor 2: Samenwerken met robots
En dan is er de invloed van technologie. Alle werk verdwijnt op den duur, zeggen sommigen. Nee, er ontstaat juist enorm veel nieuw werk, zegt anderen. Je kunt er nog geen zinnig woord over zeggen, klinkt het ook. Wat je volgens Marjolein ten Hoonte wel zeker kunt zeggen, is dat we moeten samenwerken met technologie, met robots.
Dat gaat gebeuren in ons dagelijks leven en we moeten het ook vertalen naar nieuwe businessmodellen. Het is nu al bijna zover dat er eigenlijk geen piloot meer in de cockpit van een vliegtuig hoeft te zitten, maar vliegmaatschappijen durven dat nog niet aan. Klanten accepteren het niet. Snap je als ondernemer de impact van nieuwe technologie, durf je ermee te experimenteren en je businessmodel om te gooien?

Factor 3: Van business case naar value case
Een derde ontwikkeling is verdergaande globalisering. De wereld ligt open. Een stuk of zeven enorme bedrijven hebben een hegemonie, een overwicht. Hoe doen ze dat en willen we dat wel? Wat er gebeurt, biedt misschien grote kansen. Maar ondermijnt het niet de solidariteit in de wereld? Ook die vraag wierp Marjolein ten Hoonte op. Ontstaan er totalitaire businessmodellen?
Iedereen heeft wel in de gaten dat we met onze huidige businessmodellen niet nog eens honderd jaar vooruit kunnen. En desondanks blijven we de nadruk leggen op groei, aandeelhouderswaarde en winst. Wat moeten we daarmee? Kunnen we bewegen van businesscases naar value cases, modellen gebaseerd op waarden?

Factor 4: Organiseren van verandervermogen
Als vierde noemde Marjolein ten Hoonte de aandacht voor duurzame inzetbaarheid. Maar hoeveel bedrijven zijn daar echt mee bezig in de volle breedte, want het omvat veel meer dan gymmen in de tijd van de baas. Het gaat om het organiseren van verandervermogen. Het gaat om ‘human mobility’.
De arbeidsmarkt moet flexibeler, maar zoals het nu is, voelt het nog heel onveilig voor (oudere) medewerkers. Gelukkig worden steeds meer zaken, zoals een hypothecaire lening, losgekoppeld van een vast arbeidscontract.

Het zijn enorme uitdagingen die op de themamiddag werden aangestipt. Wie denkt dat je kunt volstaan met wat samenwerken en meer communiceren op de werkvloer, kijkt veel te veel vanuit het oude industriële model. Dat is lang niet genoeg: leven lang ontwikkelen is nodig. Ondernemen is mee durven gaan in een rollercoaster van continue verandering.