Energiemonitor – OPEC draait aan de kraan

door: Hans van Cleef

  • Olieprijzen zijn recentelijk sterk gedaald
  • OPEC draait weer aan de kraan
  • Verwachting voor olieprijsstijging onveranderd
131118-Energiemonitor-nov-NL.pdf (264 KB)
Download

Olieprijs onder druk

Waar begin oktober de Brent olieprijs nog meer dan USD 85/vat noteerde, is de prijs inmiddels gedaald tot zo’n USD 70. Ook de prijzen van WTI en de Shanghai Crude Index lieten vergelijkbare prijsdalingen zien. Aan deze stevige daling liggen diverse redenen ten grondslag.

De eerste reden is het negatieve sentiment op de financiële markten. In lijn met de dalingen op de aandelenbeurzen besloten beleggers hun posities in risicovolle beleggingen, zoals olie, te verminderen. Als gevolg hiervan zagen we een sterke afname van de long-posities (posities die anticiperen op prijsstijgingen) bij zowel de hedgefondsen als andere speculatieve beleggers. Het aantal short-posities werd iets uitgebreid, maar de meeste beleggers lijken even een pas op de plaats te maken. Het negatieve sentiment uitte zich ook in de technische analyse. De recente daling zorgde ervoor dat de prijs van zowel Brent als WTI onder het 200-daags gemiddelde kwam. Nu komt het wel vaker voor dat zo’n lijn tijdelijk doorbroken wordt, maar de trend uiteindelijk toch aanhoudt. Toch moet dit gezien worden als een serieuze waarschuwing dat het positieve sentiment van de afgelopen maanden in een iets neutraler vaarwater terecht is gekomen.

Sancties tegen Iran van kracht, maar uitzonderingen bevestigen de regel

Een tweede reden voor de recente prijsdaling is het aankondigen door de VS van uitzonderingsposities op de sancties tegen Iran voor acht landen. Zo’n uitzonderingspositie werd al verwacht voor China en India, maar nu hebben ook Italië, Griekenland, Japan, Zuid-Korea, Taiwan en Turkije toestemming gekregen om olie te blijven importeren uit Iran. De voornaamste reden hiervan is het gebrek aan alternatieven voor de raffinaderijen in deze landen. Vooruitlopend op de sancties – en daarmee het lagere aanbod van olie – steeg de olieprijs. Het kunnen blijven exporteren van een deel van de olie door Iran zorgt voor minder angst op tekorten op korte termijn. Dit droeg mee aan de recente prijsdaling. Het effect van de uitzonderingen op de sancties is echter dat deze vooralsnog minder streng uit lijken te pakken dan werd gevreesd. De uitzonderingsposities gelden voor 180 dagen en worden dan opnieuw bekeken. Dit betekent niet dat de sancties helemaal geen effect hebben. Zowel de Iraanse olieproductie als de exports zijn wel degelijk gedaald, en zullen naar verwachting verder gaan afnemen.

Vooruitlopend op deze sancties hebben Saudi-Arabië en Rusland de oliekraan geopend om de afname van Iraanse olie op te vangen. Het lijkt er hierbij op dat de leiders van deze landen hebben geluisterd naar het verzoek van Donald Trump om de kranen open te zetten en daarmee de olieprijs te laten dalen. Nu de verkiezingen achter de rug zijn is die geopolitieke druk afgenomen en kunnen deze landen zich weer meer richten op hun eigen agenda’s.

Olievoorraden VS nemen toe

De derde reden voor de recente prijsdaling is het oplopen van de olievoorraden in de VS. Enkele weken op rij zijn de olievoorraden in de VS gestegen. Dit wordt door de markt gezien als een bevestiging dat er voldoende olie beschikbaar is en er zelfs een kans aanwezig is dat de mondiale oliemarkt op een surplus afstevent in 2019. Als we deze recente stijging van de voorraden afzetten tegen de ontwikkeling van de afgelopen jaren, dan blijkt echter dat een stijging van de voorraden een ‘normaal’ verschijnsel is in oktober. Het argument van hogere voorraden past mooi in het beeld van beleggers die een reden zoeken om tijdelijk even af te wachten. De komende weken zal moeten blijken of de voorraden inderdaad verder blijven toenemen, of dat het seizoenspatroon gevolgd blijft worden. Wij sluiten niet uit dat de voorraden inderdaad iets toe zullen nemen als gevolg van hogere productie en beperkte ruimte voor groei van de exporten als gevolg van beperkingen in de infrastructuur tussen productie- en de exportlocaties. Omdat de extra Amerikaanse olie niet of slechts in beperkte mate geëxporteerd kan worden, zal dat het mogelijke probleem van tekorten op de wereldmarkt niet op kunnen lossen.

Afgelopen weekend hintte de OPEC, mede op basis van deze hogere olievoorraden in de VS, haar productie toch weer te zullen beperken in december om een zogenaamd overaanbod te voorkomen. Wij schatten dit in als niet heel realistisch. Deze opmerkingen vanuit de OPEC moeten meer geplaatst worden in de categorie ‘forward guidance’, oftewel het met woorden proberen te sturen van de markt. Het kan daarmee een signaal zijn vanuit OPEC dat de olieprijs nu wel ver genoeg is gedaald.

Verdere daling niet waarschijnlijk

De Amerikaanse verkiezingen zijn achter de rug. Daarmee zal de druk vanuit de VS op landen als Saudi-Arabië om de olieprijs te verlagen naar waarschijnlijkheid ook afnemen. Hoewel het sentiment op de korte termijn negatief is denken wij dat een verdere prijsdaling niet waarschijnlijk is. De signalen vanuit de OPEC suggereren dat men vindt dat de prijs te ver is gedaald. De gesprekken die afgelopen weekend door de technische commissie van de OPEC zijn gehouden wijzen op een gecontroleerde daling van de olieproductie door met name Saudi-Arabië en Rusland. Een definitief besluit zal worden genomen tijdens het halfjaarlijkse overleg in Wenen op 6 december. Tot die tijd zullen OPEC-leden richting proberen te geven aan de olieprijs door middel van commentaren in de media.

Er is weer voldoende ruimte voor beleggers om opnieuw te positioneren voor prijsstijgingen. Ook vanuit technische analyse lijken de steunniveaus voor Brent (USD 70/vat) en WTI (USD 60/vat) nog te houden. De Amerikaanse olieproductie zal nog iets blijven toenemen, maar dat zal vooral leiden tot voorraadvorming.

Wij verwachten dat de mondiale groei van de vraag naar olie stevig zal blijven in 2019, ook als de mondiale economische groei iets afzwakt. Met name de vraag naar olie in opkomende landen in Azië (vooral China en India) blijft sterk. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) verwacht in 2019 een mondiale groei van de vraag naar olie met 1,3 miljoen vaten per dag. De OPEC kan de productie weer iets temperen op de korte termijn om de prijs te ondersteunen. Het is maar de vraag of het olieaanbod de aanhoudende stijging van de vraag kan bijhouden. Onze inschattingen gaan uit van een tekort in 2019. Daarnaast is de reservecapaciteit van Saudi-Arabië op het laagste punt ooit. Dat maakt de ruimte om in te spelen op nieuwe calamiteiten bijzonder klein. Wij houden daarom vooralsnog vast aan onze huidige olieprijsramingen, waarbij de olieprijs in ons basisscenario meer opwaartse- dan neerwaartse risico’s kent.