Identiteit van groot belang voor musea

door: Sonny Duijn

Kleine en middelgrote musea lopen bezoek mis doordat ze hun doelstelling of missie onvoldoende communiceren. De focus is na de in 2011 genomen bezuinigingen op cultuur meer op het verhogen van het bezoek via grotere tentoonstellingen komen te liggen. De identiteit van middelgrote en kleine musea komt daarmee in het gedrang, en dat kan juist bezoek kosten. Bijna twee derde (64%) van de museumbezoekers in Nederland vindt het belangrijk om te begrijpen wat de doelstelling of missie van een museum is, zo blijkt uit onderzoek van ABN AMRO en PanelWizard.

Het volledige rapport, met daarin ook aandacht voor technologie, is hier te lezen:

De-waarde-van-identiteit-voor-musea.pdf (183 KB)
Download

ABN AMRO heeft naast dit onderzoek een interview afgenomen met de algemeen directeur van Singer Laren, Evert van Os. Onder meer over de kracht van de identiteit die Singer Laren heeft en consistent uitdraagt. Het ondernemersverhaal als resultaat van het interview kunt u hier lezen:

Ontbreken identiteit kost bezoek

Musea lopen zodoende inkomsten mis door het niet of gebrekkig formuleren van hun ‘reden van bestaan’ of hun eigen identiteit. Het is voor culturele instellingen van belang om hun identiteit helder te bepalen en uit te dragen, en om tijdelijke exposities hiermee in lijn te houden.

Voor relatief grote instellingen is het vaak gemakkelijker om een missie te hebben en daar aan vast te houden.Het Mauritshuis staat bijvoorbeeld voor schilderkunst uit de Gouden Eeuw en brengt die kennis daarnaast actief over op jongere generaties. Het museum van Singer Laren houdt vast aan het weergeven van klassiek modernisme in Nederland.

Het zijn vooral de grote musea die de bezoekers-aantallen hebben zien stijgen. Vanaf 2012 tot en met 2016 steeg het bezoek aan grote musea (omzet van minimaal 3,2 miljoen euro) met 43%. Middelgrote musea bleven hier bij achter, met een stijging van 35%. De bezoekersgroei van kleine musea (omzet tot 400.000 euro) bleef zelfs beperkt tot slechts 4%.

Middelgrote en kleine musea moeten harder vechten voor hun voortbestaan1 en hun oorspronkelijke identiteit is vaak lokaal. Nadat de regering ging bezuinigen op kunst en cultuur, deden ook middelgrote en kleine musea verwoede pogingen om met bredere tentoonstellingen veel bezoekers te trekken.

Dergelijke tijdelijke tentoonstellingen hebben echter niet altijd meer iets te maken met de oorspronkelijke identiteit van musea. Hoewel die reflex naar een focus op bezoek verklaarbaar is, komt de identiteit van musea in zo’n geval onder druk. Uiteindelijk gaan exposities die ver van de identiteit van het museum afstaan, juist ten koste van het bezoek. Van de museumbezoekers vindt 28% dat de nadruk steeds meer op bezoekersaantallen is komen te liggen, in plaats van op de inhoud.

Sponsors en partners

Wanneer de identiteit onder druk staat, is het voor kleine musea ook moeilijker om sponsors of investerende partners aan zich te binden. In de periode van zes jaartot en met 2016 daalde de private inkomsten van kleine musea (omzet tot 400.000 euro) met 25%, terwijl grote musea (omzet boven de 3,2 miljoen euro) floreerden, mede door grote heropeningen. Voor het opbouwen van een structurele relatie met een partner geldt – net als bij bezoekers – dat dit eenvoudiger is wanneer de doelstelling of missie van een museum duidelijk is en helder wordt uitgedragen. Bovendien is
belangrijk dat er een ‘match’ is tussen eventuele sponsors en het museum.

Het Rembrandthuis legde als grote culture instelling een relatie met Kikkoman, de Japanse producent van sojasaus die eetculturen met elkaar wil verbinden. Inmiddels is Kikkoman al meer dan 20 jaar een van de grootste sponsors van de kunstwerken in het Rembrandthuis. Kikkoman zei bij de start van die relatie zich graag te identificeren met de hoge kwaliteit die Rembrandt uitdraagt.

Samenwerking met partners hoeft daarbij niet alleen financieel gedreven te zijn. Een partner kan ook adviseren richting een museum of een netwerk aanwenden. Voor kleinere musea zijn
dergelijke partnerrelaties eveneens een geschenk van uit de hemel. Daarbij zijn donaties (van particulieren en bedrijven) ook van belang.

Musea die hun identiteit te grabbel gooien, hebben meer moeite om donaties te krijgen, ook voor specifieke projecten. Met een duidelijk (en allicht regionaal) verhaal kan een museum deze groep toch aan zich binden. Uit ons onderzoek blijkt dat 75% van de museumbezoekers voor het doen van een donatie het belangrijk vindt dat dedoelstelling of missie van een museum helder is. Een
museum dat grote sponsors heeft, moet hier niet geheimzinnig over doen. Van de museumbezoekers geeft 27% aan het belangrijk te vinden om te weten welke partijen een museum financieren.