Komen en gaan

door: Hein Schotsman

In de periode voor de kredietcrisis heb ik veel speeches geschreven voor bestuurders van ABN AMRO. Vaak stond aandeelhouderswaarde centraal. Het was de tijd waarin de geest van het  neo-liberalisme door de bestuurskamers van banken waaide.

Winstmaximalisatie was de manier om een zo hoog mogelijke beurskoers en dus aandeelhouderswaarde te realiseren. De angst dat teleurgestelde aandeelhouders een overname zouden afdwingen, zat diep; dieper dan de vrees dat werknemers of klanten zouden afhaken. Er was geen betere bescherming dan je bedrijf zo duur mogelijk maken. Bovendien hoefde je met tevreden aandeelhouders niet te vrezen voor je baan en was het een prikkel om goede producten te maken. Iedereen blij dus. Winstmaximalisatie als vanzelfsprekend doel: het klonk logisch, maar toch schuurde het, ook bij ‘gelovige’ bestuurders. Ging het bijvoorbeeld over korte- of langetermijnresultaten  en kon je zonder bijwerkingen elk kwartaal betere winstcijfers ophoesten?

Niet dus, leerde de kredietcrisis. Eenzijdige gerichtheid op kortetermijnwinst had geleid tot veronachtzaming van risico’s door banken. En dat geldt niet alleen voor banken. Het leidt bij bedrijven in het algemeen tot onvoldoende aandacht voor relaties met andere stakeholders  en zo tot aantasting van het eigen-bedrijfsbelang op lange termijn.

De kredietcrisis heeft louterend gewerkt. Ik heb bijvoorbeeld bij mijn werkgever een draai gezien van ‘de aandeelhouder centraal’ naar ‘de klant centraal’. Een schot in de roos is een recent boek over snoepfabrikant Mars va n Bruno Roche and Jay Jakub, getiteld Completing Capitalism. Bij Mars is door wetenschappers gewerkt aan een bestuursmodel dat ook kijkt naar baten en kosten waar geen prijskaartje aan zit. Dus niet alleen de klassieke v+w berekenen, maar ook meten wat de waarde is van gemotiveerde medewerkers, tevreden leveranciers en een schoner milieu. De auteurs zijn ervan overtuigd dat hun voorstellen veel verder kunnen reiken dan Mars.

Een sprekend voorbeeld is hoe de investering in een betere relatie met cacao-leveranciers tot meetbare voordelen leidt voor beide partijen. Conclusie van de auteurs: “if you don’t chase the money, the money will find you.”

Deze verschuiving in denken maakt mij, en hopelijk ook u, vrolijk. Het stimuleert mensen die geloven in een betere wereld. En het werkt ook voor het andere deel van de mensheid want, zoals gezegd, if you don’t chase the money, enzovoort.

Met een gerust hart neem ik daarom op deze plek afscheid van u. Met plezier heb ik weinig over export en veel over persoonlijke fascinaties geschreven. In de overtuiging dat er een tijd is voor aandeelhouderswaarde en een tijd voor echte waarde; en dat er ook voor een bankbediende een tijd van komen en van gaan is.

 

Deze column is eerder gepubliceerd in Globe – Magazine voor Internationaal Ondernemen (editie juli-augustus 2018).