Macro Weekly – Het belang van wasmachines en apen

door: Han de Jong

  • Regering-Trump neemt eerste duidelijke protectionistische maatregelen
  • ECB-baas Draghi slaagt er niet in de euro naar beneden te praten
  • Wij hebben onze groeiramingen voor de eurozone verhoogd
  • Groei VS in vierde kwartaal is minder zwak dan het lijkt
  • Chinese wetenschappers hebben twee apen gekloond door middel van de overdracht van celkern
180129-Macro-Weekly.pdf (119 KB)
Download

Wasmachines en zonnepanelen

Toen wij vlak nadat Donald Trump de Amerikaanse presidentsverkiezing had gewonnen, onze visie presenteerden aan klanten, stond protectionisme steeds bovenaan de lijst van risico’s die wij schetsten. Op een gegeven moment – ik weet niet precies meer wanneer, maar het moet maanden geleden zijn geweest – heb ik protectionisme van de lijst gehaald. Het leek erop dat de president zijn campagne mede had gebaseerd op protectionisme, maar daar uiteindelijk niets mee ging doen. Tot vorige week. Trump heeft invoerrechten van maximaal 30% op zonnepanelen en 50% op wasmachines goedgekeurd, als zogenaamd ‘vrijwaringsrecht’.

De voordelen van handelsbescherming zijn een onderwerp van felle discussie. De conventionele wijsheid onder economen is dat vrijhandel de internationale verdeling van arbeid stimuleert en dus positief is voor de levensstandaard. Het is echter duidelijk dat binnen een land bepaalde personen en bedrijven nadeel ondervinden van blootstelling aan buitenlandse concurrentie. De traditionele economische visie is gebaseerd op David Ricardo’s wet van het comparatieve voordeel. Ironisch genoeg was Ricardo een Britse econoom en werd zijn ‘wet’ gepubliceerd in 1817, terwijl in 1815 in het Verenigd Koninkrijk de Graanwetten in werking waren getreden om landeigenaren te beschermen tegen goedkope invoer. De zeer protectionistische Graanwetten werden afgeschaft in 1846. Zelfs de meest fanatieke voorstanders van vrijhandel zullen waarschijnlijk toegeven dat protectionistische maatregelen gerechtvaardigd zijn in het geval van ‘dumping’. Of China en andere landen zonnepanelen en wasmachines dumpen of op een andere manier oneerlijk concurreren, is iets waarover we kunnen discussiëren. Dat producenten in de VS en Europa het lastig vinden om te concurreren met producenten in China is duidelijk. Maar net zo duidelijk is dat door het heffen van invoerrechten deze goederen duurder worden voor de Amerikaanse consument.

De wasmachines zijn een interessant geval. Whirlpool Corporation heeft gelobbyd voor de heffing van invoerrechten. Whirlpool is in 2006 samengegaan met Maytag en deze fusie is toen goedgekeurd door de mededingingsautoriteiten omdat er voldoende concurrentie uit het buitenland was. Mogelijk is er veel veranderd binnen de witgoedsector, maar het is ironisch dat Whirlpool nu wil dat de buitenlandse concurrentie wordt aangepakt.

Het belang van dit alles betreft niet zozeer de wasmachines of zonnepanelen. Waar het om gaat, is dat de president van de VS protectionistische maatregelen neemt. Amerikaanse presidenten hebben 19 keer eerder naar het wapen van het ‘vrijwaringsrecht’ gegrepen, maar de laatste keer was in 2002. De grote vraag is of dit een incident is of het begin zijn van iets groters. Hoe dan ook, ik zet protectionisme weer op mijn lijst. En bovendien ver bovenaan.

Groeiramingen voor eurozone verhoogd

In de afgelopen dagen zijn opnieuw goede vertrouwensindicatoren voor de eurozone bekendgemaakt. De Duitse Ifo-index is in januari gestegen van 117,2 naar 117,6, de hoogste stand ooit (in mijn database gaat de reeks terug tot 1991). Het toch al sterke momentum neemt dus gewoon verder toe. De verschillende markt-PMI’s waren eveneens sterk. De PMI voor de verwerkende industrie in de eurozone daalde weliswaar van een recordniveau van 60,6 naar 59,6, maar de PMI voor de dienstensector verbeterde van 56,6 naar 57,6. Hierdoor steeg de samengestelde index van 58,1 naar het recordniveau van 58,6.

Eurostat heeft de afgelopen tijd een aantal cijfers in nationale rekeningen bijgesteld.  Samen met de verdere verbetering van de vertrouwensindicatoren en goede harde cijfers, was dit voor ons aanleiding om onze groeiramingen voor de eurozone voor 2018 en 2019 aan te passen. Wij gaan nu uit van een BBP-groei van 2,8% in 2018 en 2,3% in 2019 tegen eerder respectievelijk 2,5% en 2,2%.

De beleidsvergadering van de ECB van januari heeft geen verrassingen opgeleverd voor wat betreft ondernomen actie. Maar de nadruk lag sowieso niet op actie; niemand verwachtte een verandering van het feitelijke beleid. Alle ogen waren gericht op wat ECB-president Mario Draghi zou zeggen over de waardestijging van de euro. Wij hadden verwacht dat hij zou proberen de euro naar beneden te praten. Maar daarin is hij niet geslaagd, zo hij het al heeft willen proberen. De ECB heeft geen doelstelling voor de wisselkoers, maar ziet de wisselkoers voornamelijk als een factor die van invloed kan zijn op de inflatie. Er bestaat weinig twijfel dat de waardestijging van de euro van USD 1,04 eind 2016 naar het huidige niveau van USD 1,24 een stijging van de inflatie belemmert. Anderzijds draait de economie goed en is deze tot dusver goed opgewassen gebleken tegen de waardestijging. Op het huidige niveau bevindt de wisselkoers zich waarschijnlijk aan de bovenkant van de bandbreedte die volgens de meeste berekeningen wordt gezien als de ‘reële waarde’. Volgens de recent gepubliceerde update van de Big Mac index van The Economist is de euro nog steeds licht ondergewaardeerd ten opzichte van de dollar. Wij blijven van mening dat de euro te ver is doorgeschoten.

Groei VS in vierde kwartaal is minder zwak dan het lijkt

Het BBP in de VS is in het vierde kwartaal met 2,6% k-o-k geannualiseerd gegroeid. Dit is minder dan de verwachte 3,0% en ook minder dan de 3,2% in het voorgaande kwartaal. De voorraden (0,67% BBP) en de netto uitvoer (1,13% BBP) leverden echter een forse negatieve bijdrage. Het totaalcijfer doet dus geen recht aan de sterke stijging van de persoonlijke consumptie (3,8%), de investeringen in vaste activa exclusief woningen (6,9%), de investeringen in woningen (11,6%) en de overheidsbestedingen (3,0%). Al deze sterke uitgavencijfers hebben uiteraard bijgedragen aan de sterke importgroei, doordat vraag is ‘weggelekt’ naar het buitenland. Maar het sterk negatieve effect van de voorraden en netto uitvoer houden geen stand. Dit effect keert terug naar het gemiddelde en komt op lange termijn uit rond nul. Ik vind dan ook dat de BBP-cijfers er goed uitzien.

We verwachten dat de bedrijfsinvesteringen in 2018 een belangrijke aanjager zijn voor de wereldeconomie. Bedrijven in de VS zijn mogelijk iets verder gevorderd in de cyclus dan ondernemingen elders in de wereld. De orders voor duurzame goederen in de VS ontwikkelden zich in december conform onze visie. Deze stegen met 2,9% m-o-m, na een opwaarts bijgestelde toename van 1,7% in november. Leveringen van kapitaalgoederen (exclusief defensie en vliegtuigen), die medebepalend zijn voor de bedrijfsinvesteringen in de nationale rekeningen, stegen met 0,6% m-o-m, na een toename van 0,4% in november (oorspronkelijk was een daling van 0,1% gerapporteerd).

Gekloonde apen in China

Chinese wetenschappers zijn erin geslaagd twee apen te klonen door middel van de overdracht van celkern. Ik weet niet wat die techniek inhoudt, maar kennelijk is het een hele prestatie. Gekloonde apen komen niet vaak voor in economische commentaren. Waarom nu dan wel? Ik heb de indruk dat China zich snel ontwikkelt op technologisch gebied en het klonen van apen op deze kennelijk ingewikkelde manier is simpelweg het zoveelste voorbeeld van de vooruitgang die China boekt. Ik was vorige week donderdag in Duitsland en heb onze Duitse klanten hetzelfde geval voorgelegd en hen verschillende slides laten zien om duidelijk te maken dat China zich snel ontwikkelt. Ik heb zelfs gezegd dat China ons over een paar jaar op technologisch gebied wel eens zou kunnen inhalen. Ik heb een tabel laten zien met marktkapitalisaties van ondernemingen. De grootste Duitse onderneming op basis van marktkapitalisatie is SAP (circa USD 140 miljard). De grootste onderneming in de VS is Apple, met een marktkapitalisatie van zo’n USD 900 miljard. De grootste onderneming in China is Tencent, met een waarde van ongeveer USD 550 miljard. Na afloop kwamen enkele klanten naar mij toe om mij te vertellen dat ze niet blij waren met wat zij dachten dat ik had gesuggereerd. Ik had absoluut niet geprobeerd om de prestaties van Duitse ondernemingen onderuit te halen. Ik wilde alleen duidelijk maken dat we alert moeten zijn. Eén klant stelde dat Duitse ondernemingen de beste zijn op technologisch gebied en dat hun positie niet wordt bedreigd omdat “de rest van de wereld ons nodig heeft”. Ik hoop dat hij gelijk heeft.