Als het om circulariteit gaat, ligt Friesland op kop

door: Selma van der Graaf

Vraag je iemand van buiten om Friesland te omschrijven, dan komen fierljeppen, skûtsjesilen en de Elfstedentocht vast een keer voorbij. Kleiner is de kans dat je gesprekspartner over de circulaire economie begint: de overgang van lineaire productie en consumptie naar een economie gebaseerd op kringlopen. En toch won Circulair Friesland dit jaar de Circular Economy Award. Hoofdsponsor ABN AMRO was benieuwd hoe het Friese bedrijfsleven circulaire koploper is geworden, en vroeg programmadirecteur Ingrid Zeegers om uitleg.

 

Veel lezers zullen zich afvragen: waarom juist Friesland? Wat is jullie geheim?

‘Tja, Friezen zijn een tikje eigenzinnig, hebben een sterke gemeenschapszin en de drive om dingen grondig aan te pakken. Allemaal eigenschappen die belangrijk zijn als je de circulaire economie wilt aanjagen. Daarnaast hebben we ook echt een goede reden om vol op circulariteit in te zetten. Buiten de wereldwijde noodzaak om anders met productie en consumptie om te gaan, zien we kansen om tegenwicht aan krimp te bieden – een probleem waar we net als veel andere landelijke regio’s mee kampen. Door werk te maken van circulariteit, hopen we een aantrekkelijk vestigingsklimaat te creëren voor nieuwe, toekomstbestendige bedrijven.’


Lag er al een voedingsbodem voor circulariteit in Friesland?

‘Eigenlijk waren veel Friese ondernemers al lang met circulariteit bezig. Onbewust, vanuit de behoefte om efficiënter met materialen om te gaan en op kosten te besparen. Bovendien zijn de lijnen in Friesland kort; ondernemers zoeken elkaar makkelijk op. Dus slimme samenwerkingsverbanden ontstonden organisch. Het enige wat ontbrak om al die initiatieven naar een hoger niveau te tillen, was een solide vliegwiel: een toegewijde organisatie die partijen bij elkaar brengt, kennis deelt en initiatieven ondersteunt. Met de oprichting van Vereniging Circulair Friesland begin 2016 hebben we een sterke motor in elkaar gezet, waarmee we de ontwikkeling van de circulaire economie in Friesland kunnen aandrijven.’


Wie doen er mee met de Vereniging?

‘Circulair Friesland telt inmiddels ruim veertig leden: bedrijven, overheden, ngo’s en kennisinstellingen van mbo- tot wo-niveau. Onder de bedrijven verschillende voedselproducenten, groenvoorziening partijen, woningbouwcoöperaties, grote bouwbedrijven en meerdere toeleveranciers. Branche en grootte doen er dus niet toe; het gaat erom dat leden gemotiveerd zijn om circulariteit te stimuleren en zich hieraan durven te committeren. Dat laatste is een harde eis, want de Vereniging is juist opgericht om ideeën om te zetten in concrete acties. Dit bottom-up eigenaarschap is uniek in Nederland, en misschien wel de belangrijkste voorwaarde om als regio echte stappen te zetten naar een circulaire economie. De leden van de Vereniging ontmoeten elkaar regelmatig. Bijvoorbeeld in het maandelijkse Circulair Café, waar we circulaire thema’s onderling bespreken en interessante initiatieven een podium geven.’


Een groot probleem met circulariteit is dat het vaak bij praten blijft. Hoe zorg je ervoor dat Circulair Friesland wél concreet aan de slag gaat?

‘Hoewel we elkaar vaak spreken in het Circulair Café, is onze aanpak vooral een kwestie van ‘doen, doen, doen’. In plaats van over circulariteit te blijven discussiëren, beginnen we er gewoon mee. Problemen die we onderweg tegenkomen – zoals technische obstakels of belemmeringen door beleidsregels – lossen we gaandeweg op. Hierbij krijgen we steun van de overheid en verschillende kennisinstellingen. De Provincie en een aantal gemeenten kijken vanuit beleids- en wetgevingsperspectief hoe we circulaire maatregelen mogelijk kunnen maken. De kennisinstituten – zoals het Kenniscentrum Bodem, de hogeschool Van Hall Larenstein en de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden – helpen ons om kringlopen beter te begrijpen, kansen te zien en onderzoek te doen.’


Welke resultaten heeft Circulair Friesland nu al opgeleverd?

‘Onze leden hebben al veel grote en kleine successen geboekt. Zo is een aantal bouwbedrijven actief aan de slag gegaan met circulaire panden en nul-op-de-meter-woningen. De eerste huizen zijn inmiddels opgeleverd, maar we hopen dat het aantal circulaire woningen in Friesland komend jaar boven de honderd uitgroeit. Dat is veel, zeker als je kijkt naar de rest van Nederland.

Daarnaast is het Omrin, de grootste nascheidingsinzamelaar van Nederland, gelukt om een afvalcontainer te ontwikkelen die voor tien procent uit gerecycled huishoudafval bestaat. En er liggen concrete plannen om dat percentage op te voeren naar twintig, dertig procent. Dat klinkt misschien niet zo indrukwekkend, maar technisch gezien is het een hoogstandje. Omrin recyclet namelijk niet uit een gesorteerde mono-stroom van hetzelfde materiaal.

Ondertussen haalt Wetterskip Fryslân, het Friese waterschap, verschillende grondstoffen uit afvalwater. Die kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt als asfaltverbeteraar of voor verschillende toepassingen in de bouw. In Oosterwolde is het Biosintrum opgericht: een kenniscentrum van ruim tien bedrijven dat zich inzet voor een betere bodemkwaliteit en -diversiteit. En Leeuwarden krijgt komend jaar de Energy Campus: een circulair bedrijventerrein boven op een afvalberg.

En dan hebben we nog familiebedrijf Donkergroen uit Sneek. Zij hebben ook buiten Friesland succes, bijvoorbeeld als de partij achter de tuin van Circl, het circulaire paviljoen van ABN AMRO in Amsterdam. Uitgevoerd op de Zuidas, bedacht in het Hoge Noorden.’


Waar gaat jullie aandacht de komende tijd naartoe?

‘Op dit moment ligt onze focus op circulaire inkoop: hoe zorgen we ervoor dat iedereen ook echt een markt creëert voor circulaire producten en diensten? Via challenges laten we leden nadenken over hun inkoopbeleid, en stimuleren we ze om actief maatregelen te nemen. Als eerste hebben we de koffiebeker aangepakt, want na rondvraag bleek dat tachtig procent van de bekertjes die we in Friesland gebruiken én weggooien, niet circulair is. Naar verluidt heeft een Noord-Nederlandse producent van duurzaam wegwerpservies de laatste tijd opvallend veel telefoontjes uit Friesland gehad. Daaraan zie je dat Friese ondernemers niet alleen circulair willen inkopen, maar ook graag aankloppen bij een bedrijf in de buurt. Dat regionaal denken past goed bij de circulaire economie.’


Hoe zit het met de ambities voor de toekomst? Wat kunnen we nog van Friesland verwachten?

‘De komende tijd blijven we doen wat we deden, want we zijn op de goede weg. Veel samenwerken, nieuwe initiatieven starten en leren door te doen: het is inmiddels een beproefde methode om als regio concrete stappen te zetten naar een circulaire economie. De Circular Economy Award is daar een mooie bevestiging van, maar we zijn nog lang niet klaar. In 2025 willen we de meest circulaire regio van Europa zijn. Ambitieus, maar daar zijn we in Friesland niet bang voor!’

 

Biografie Ingrid Zeegers

Ingrid Zeegers is econoom en werkte onder andere in marketing, sales en consultancy. Na verloop van tijd wilde ze haar kennis en kunde graag inzetten voor een betere wereld. Vanaf 2004 richtte ze zich op duurzaamheid en cradle-to-cradle-productie, onder andere voor Philips en C&A Europa. Sinds begin 2016 is Ingrid betrokken bij Circulair Friesland. Eerst als projectleider en aanjager, nu als programmadirecteur. Op dit moment vormt ze samen met algemeen directeur Houkje Rijpstra de directie.