‘We maken de zorg goedkoper én beter: goed voor circulariteit’

Circulaire economie
Siemens Healthineers Syro Ronda en Sjaak van der Pouw, Hannie Verhoeven Fotograaf

 

Siemens Healthineers, al 130 jaar producent van medische technologie, installeerde wereldwijd onder meer 600-duizend beeldvormende systemen. En de innovatie gaat continu door, niet alleen van de apparatuur zelf, zoals MRI-scanners, CT-scanners,  ultrasound, en gewone röntgen. Want om de snel veranderende gezondheidszorg te ondersteunen innoveert Siemens Healthineers steeds vaker ook zorgprocessen. Sjaak van der Pouw, Director Enterprise Services & Business Innovation, Siemens Healthineers: ‘Willen we op de lange termijn bestaansrecht hebben, dan moeten we onze klanten met méér helpen dan alleen het bouwen van prachtige apparaten. Onze hulp is ook nodig bij de innovatie van zorgprocessen waarin onze systemen een rol spelen. Daarmee willen we de zorg efficiënter en goedkoper maken. Dat is hard nodig want de zorgbehoefte in de samenleving blijft stijgen en de kosten nemen navenant toe.’

Sjaak van der Pouw: ‘We vinden het belangrijk om het maatschappelijk rendement van iedere zorgeuro zo groot mogelijk te maken. Uiteraard hebben wij een commercieel belang. Maar een bedrijf heeft meer belangen en brengt kennis en kunde in, waar de zorg van kan profiteren. Wat ons betreft mag de samenwerking tussen industrie en zorg intensiever. De traditionele klant-leverancier-relatie: daar moeten we vandaan. Wij willen graag de medisch-technologische businesspartner van onze klanten zijn.’

State of the art apparatuur

Procesinnovatie betekent dat Siemens bij ziekenhuizen ook zijn kennis en kunde inbrengt over finance, supply-chain, IT, en intensief wetenschappelijk samenwerkt met Nederlandse en buitenlandse universiteiten. Ook zijn we actief in kennisuitwisselingsprogramma’s. In de afgelopen zeven jaar tijd is Siemens Healthineers met negen ziekenhuizen een MES-partnership aangegaan, waarbij MES staat voor Managed Equipment Service. Siemens zorgt daarbij voor de beschikbaarheid, het onderhoud en de vervanging van apparatuur, zónder dat ziekenhuizen zich hier druk over hoeven te maken.

Siemens geeft bij een MES-partnership de garantie dat een ziekenhuis altijd kan beschikken over dié apparatuur, waar op dat moment het meest behoefte aan is. Sjaak van der Pouw: ‘Het gaat hierbij niet om de duurste opties of het apparaat dat het meeste kan. De kunst is om de zorgvraag van de klant naar de juiste medisch technologische oplossing te vertalen. Naar analogie van personenauto’s: twee keer een middenklasser kan wel eens een betere keuze zijn dan één auto uit het topsegment. Omdat ziekenhuizen dan méér patiënten kunnen behandelen bij een kwalitatief gelijk resultaat.’

Nieuwe samenwerkingsvormen

Sjaak Van der Pouw: ‘Deze manier van denken bevordert de duurzaamheid, de circulariteit, omdat het verspilling van geld, middelen en tijd tegengaat. Apparatuur, geleverd met een MES-contract, vervangen wij soms eerder dan voorzien omdat de functionele behoefte verandert. Die apparatuur geven wij een tweede leven en zetten wij elders weer in. Zo verlengen we de levensduur. En is deze ‘MES-apparatuur’ aan het einde van zijn lifecycle, dan zorgen wij voor een zo optimaal mogelijke recycling.’

Begin 2017 financierde Siemens Healthineers, voor het eerst in Nederland, samen met ABN AMRO € 58 miljoen voor de nieuwbouw van het Ommelander Ziekenhuis Groningen. En in Goes, Zeeland, werd voor het Admiraal De Ruyter Ziekenhuis (ADRZ) een OK-complex en centrum voor nucleaire geneeskunde gebouwd, dat eigendom van Siemens blijft. Sjaak Van der Pouw: ‘We hebben in deze projecten veel aandacht voor duurzaamheid. En met ADRZ heeft Siemens contractueel vastgelegd dat we, aan het einde van de huurtermijn, zorg dragen voor een verantwoorde afvoer en demontage van de gehuurde complexen, inclusief aanwezige apparatuur.’

Hulpbronnen sparen

Syro Ronan Ronda, Senior Business Analyst bij Siemens Healthineers: ‘In vier maanden tijd hebben we dat OK-complex turn key opgeleverd. We  behalen een jaarlijkse kostenbesparing van meer dan tien procent. Dat was alleen maar mogelijk omdat we vooraf heel goed hebben nagedacht hoe het hele systeem er de komende vijftien jaar uit zou moeten zien. Dat is een team effort geweest. We hebben medisch specialisten in dienst, zorgtechnologen en zelf kom ik uit de financiële wereld. We hoefden niet halverwege te concluderen dat er onvoldoende over zaken was nagedacht. Op deze manier sparen we hulpbronnen.’

Syro Ronan Ronda: ‘Wij kijken naar zorg als een proces, en proberen van begin tot einde in kaart te brengen wáár mensen, apparatuur en geld worden gebruikt. Waar ontstaat afval? Hoe kun je dat terugdringen? Hoe kun je processen optimaliseren? Met zo’n aanpak kun je de zorg uiteindelijk goedkoper maken, en kwalitatief beter.’

Ablatie kan nauwkeuriger

Sjaak van der Pouw: ‘De zorgmarkt mag wat ons betreft mooie ideeën eerder omarmen. Ablatie bij hartfalen is een goed voorbeeld. Die ingreep om hartritmestoornissen te verhelpen wordt uitgevoerd via een ablatiekatheter, onder röntgendoorlichting. Kijk je naar de hele patiëntengroep, dan moet iemand de ingreep gemiddeld 2,5 tot 3 keer ondergaan voordat de hartritmestoornis is verholpen.’

‘Onder de nieuwe MRI-beeldvorming kun je veel beter controle uitoefenen tijdens deze ingreep dan onder röntgendoorlichting, waardoor de succesfactor significant stijgt. En dat zal op de héle zorgketen impact hebben. De kosten dalen enorm: denk aan inzet van personeel; door mislukte pogingen verspilde katheters en handschoenen; patiënten die minder medicijnen hoeven te gebruiken en sneller weer aan het werk kunnen. Toch wordt deze innovatie nog niet doorgevoerd. De financiële impuls ontbreekt daarvoor of is onvoldoende. En zo zijn er nog vele andere voorbeelden waar winst is te behalen, qua gezondheid, én qua geld.’

Enorme CO2-besparing

Niet onbelangrijk onderdeel van alle Siemens-innovatie is al sinds jaar en dag de aandacht voor het milieu. Syro Ronan Ronda: ‘In 2013 produceerden we al een MRI-scanner die de helft van het vermogen gebruikte van wat op dat moment regulier was in de markt. Het helium in deze machines wordt wel gebruikt, maar niet verbruikt. Diezelfde MRI-scanners worden nu teruggebracht naar nieuwstaat (refurbished) en opnieuw ingezet. Zo’n cirkel bespaart evenveel CO2 als een Boeing 747 uitstoot, die een maand lang,  non-stop, dag en nacht vliegt.’

‘Achter de schermen testen we al scanners die helemaal geen helium meer nodig hebben. Andere eindige, of zelfs zeldzame materialen worden al in de designfase zo veel mogelijk vermeden. Als die materialen onvermijdelijk zijn, dan worden ze tijdens de hele lifecycle gevolgd, teruggenomen en hergebruikt. Onze scanners zijn voor meer dan 95% recyclebaar.’

CO2-neutraal in 2030

Siemens heeft zichzelf, qua terugdringing van de CO2-emissie, ambitieuze doelstellingen opgelegd. Syro Ronan Ronda: ‘In 2020 gaan we, vergeleken met 2014 de helft minder CO2 uitstoten, en in 2030 zal Siemens compleet CO2-neutraal zijn. We liggen op schema, – van 2014 tot 2016 was het doel 16% reductie en we bereikten al 23%.’

De werkwijze waarbij de apparatuur op de balans van Siemens blijft staan, via lease, pay per use of andere MES-constructies, biedt voordelen voor wie circulariteit nastreeft. Immers: Siemens blijft eigenaar, beoordeelt wanneer het tijd is voor onderhoud of voor vervanging en houdt de regie over de teruggenomen apparatuur. Dat verlengt de levensduur.

Metalen, plastics, en keramische onderdelen

Sjaak van der Pouw: ‘De meeste machines krijgen bij ons een tweede leven, waarvoor we ze refurbishen. Wij doen dat onder meer volgens de guidelines van de green paper Good refurbishment practice, opgesteld door het COCIR, European Coördination Committee of the Radiological, Electromedical and Healthcare IT Industry.’

‘Als een machine helemaal aan het einde van zijn levenscyclus is, wordt die ontmanteld bij onze fabrieken in Duitsland, USA en India, en worden zoveel mogelijk onderdelen gerecycled. Zo weten we zeker dat de, soms schaarse, grondstoffen die erin verwerkt zijn, worden teruggewonnen. Denk aan metalen, plastics, en keramische onderdelen.’

Syro Ronan Ronda: ‘De software van een MRI scanner updaten, kan 100 ton CO2 besparen, dezelfde scanner refurbishen scheelt 20-duizend ton CO2. Overwegingen die goed zijn vanuit circulariteitsperspectief, hoeven niet oneconomisch te zijn. Onze consulting-tak helpt ziekenhuizen hun afvalstromen en verbruik te minimaliseren. Een minder verspillende zorg is een efficiëntere zorg.’

Buisje vingerprik-bloed

Siemens Healthineers houdt zich bij zorginnovatie zeker niet alleen met prijzige apparaten bezig. De simpele buisjes waarin afnamemedewerkers testbloed opvangen voor het laboratorium zijn daar een fraai voorbeeld van. Een kennispartner, Labonovum, heeft samen met Siemens Healthineers een even simpel als briljant idee ontwikkeld. Een idee om personeels- en laboratoriumkosten terug te dringen, om meer dan 40% afvalreductie te bereiken en om zelfs de hele logistiek rondom het ziekenhuislaboratorium ingrijpend te wijzigen. Het idee, nog niet in de praktijk doorgevoerd, want nog in de validatiefase verkerend, is om per patiënt alle labtesten te doen met één klein buisje met vingerprik-bloed.

Syro Ronan Ronda laat het nieuwe buisje zien: ‘Nu is de praktijk dat meerdere buisjes bloed worden afgetapt per patiënt. Daar is een verpleegkundige bij nodig. En die buisjes moeten snel worden onderzocht. Je kunt ze vervangen door dit éne buisje, iets kleiner, met een buffervloeistof erin, waardoor het vingerprik-bloed vijf dagen goed blijft. Mensen kunnen dat bloed uit de vinger zelf afnemen. Als je wilt, kun je het zelfs per post versturen. Voor de top twintig labtesten die het vaakst gedaan worden, is dit een uitstekende methode. Voor een aantal andere labtesten zijn we deze methode nog aan het valideren. Voor pasgeborenen die eerst niet geprikt konden worden, komen zo testen beschikbaar.’

Zorginnovatie in Brazilië…

Sjaak van der Pouw geeft tot slot een voorbeeld over zorginnovatie in Brazilië dat wél te maken heeft met medische beeldvormende systemen, de business waarvan Siemens Healthineers toch vooral bekend is bij het grote publiek. Bovendien gaat het voorbeeld over IT slim inzetten, iets dat Sjaak van der Pouw na aan het hart ligt, en dat de zorgsector wat hem betreft veel vaker zou mogen doen. Hij vindt dat er extra aandacht moet zijn in de Nederlandse zorg om méér in IT te investeren. ‘Als ziekenhuizen dat niet gaan doen, loopt het zorgsysteem op een gegeven moment vast. De zorgvraag in Nederland wordt in de toekomst zó groot, dat – als we de IT niet goed regelen – de zorgconsument niet meer goed bediend kan worden.’

Hij mag graag de metafoor gebruiken van de olifant op een trampoline. De olifant verbeeldt de industrie, en de trampoline de IT-systemen in de ziekenhuizen. Het dier kan aardig hoog springen, maar kan niet té hoog gaan, want dan zou het, plof, door de trampoline zakken.

… en in Nederland

De innovatie van het zorgproces is steeds meer datagedreven, en kan héél veel winst opleveren, zegt Sjaak van der Pouw. En dan nu het Braziliaanse voorbeeld. Sjaak van der Pouw: ‘Wij zijn binnen Siemens aan het nadenken hoe we onze machines op afstand klinisch kunnen aansturen. Siemens werkt daartoe in Brazilië samen met een aantal diagnostische klinieken. Daar zit één operator in een centrale regieruimte die vijf of zes MRI’s tegelijk aanstuurt. Zo’n centrum zou je ook in Nederland kunnen laten draaien, om van afstand meerdere MRI’s mee aan te sturen. Waarom niet? Het zou een uitstekende manier zijn om te voorkomen dat in Nederland een tekort ontstaat aan zorgwerkers met de juiste kennis. Wij geloven heel sterk in dit soort modellen.’