Tankvaart staat voor uitdagingen

door: Madeline Buijs

Het vervoer van natte bulk is een kleiner onderdeel binnen de binnenvaart, maar liet in de periode 2010-2016 wel groei zien. Een aantal sectoren bepalen de toekomst van de tankvaart. De belangrijkste factor daarvan is de oliemarkt. De verwachting is dat de olieprijs gaat stijgen, maar ook ‘in contango’ blijft. Daardoor verwachten wij dat de hoeveelheid olie(producten) vervoerd door de tankvaart stabiel blijft. Wel wordt er groei verwacht van vervoer van chemische producten. Ook LNG is een groeimarkt, maar nog erg klein. Daarnaast kan de tankvaart een rol spelen in het vervoer van duurzame alternatieven voor fossiele brandstoffen. Al met al zijn de vooruitzichten voor de tankvaart positief, maar wel uitdagend.

Sector update tankvaart binnenvaart augustus_2017.pdf (212 KB)
Download

Natte bulk is het kleine broertje

Het vervoer van natte bulk is een kleiner onderdeel binnen de binnenvaart (hierna ook wel tankvaart genoemd). Droge bulk is nog steeds het grootste segment voor de binnenvaart. 56% van het vervoerde volume door binnenvaartschippers betrof in 2016 droge bulk. In 2010 bedroeg nog 60% van de lading droge bulk. Het aandeel van de natte bulk steeg  in deze 6 jaar juist, van 29 naar 31%. Natte bulk en het containervervoer lijken daarmee de groeimarkten van de binnenvaart te zijn. Binnenvaartschippers zijn echter beperkt flexibel in het wisselen van lading, wanneer de vraag verandert. Voor natte bulk zijn ander type schepen nodig dan voor droge bulk en containers.

In 2016 vervoerde de binnenvaart 112,5 miljoen ton natte bulk, in 2010 was dit nog 99 miljoen ton. Het is echter niet zo dat het volume natte bulk elk jaar stijgt, het volume daalde in 2014 en in 2017. In 2014 halveerde de olieprijs, van USD 110 per vat naar USD 55 per vat. Waardoor olie opgeslagen werd in plaats van vervoerd, ook in schepen die voor de haven lagen te wachten (‘floating storage’). De overslag in de haven van Rotterdam daalde toen ook: een belangrijke oorzaak van de afname van het vervoerde volume door de binnenvaart. Ook in het eerste halfjaar van 2017 was een daling te zien, van 2% j-o-j. Dit komt deels doordat in de eerste helft van 2017 sprake was van laagwater. Het vervoerde volume per schip lag daardoor lager.

Olieprijs stijgt

De ontwikkeling van de olieprijs is belangrijk voor de tankvaart. Circa 55% van de vervoerde natte bulk is ruwe olie of olieproducten. De binnenvaart vervoert vooral de geraffineerde producten zoals stookolie, diesel en benzine. De olieprijs ontwikkelde zich de afgelopen jaren volatiel, zoals in de grafiek te zien is. Vooral de al genoemde prijsdaling in 2014 valt op. De olieprijs ligt sinds begin 2015 op een veel lager niveau dan de jaren ervoor. We verwachten dat de komende jaren mondiaal nog meer olie gebruikt wordt. De tankvaart kan profiteren, al kan een tussentijdse schok op de oliemarkt of een verandering in de verwachtingen het vervoer wel beïnvloeden. Wanneer de verwachting is dat de toekomstige olieprijs hoger ligt, wordt olie opgeslagen om in de toekomst voor een hogere prijs te verkopen. Wanneer de verwachte olieprijs lager ligt, wordt olie eerder van de hand gedaan. Er wordt daarom met olie gespeculeerd door middel van het opbouwen van voorraden. Hoeveel olie op basis van speculatie wordt opgeslagen is lastig in te schatten.

De verwachting van het Economisch Bureau van ABN AMRO is dat de olieprijs in de periode 2017-2019 stijgt. Voor 2017 wordt een gemiddelde olieprijs van USD 54 per vat verwacht. De prijs stijgt in 2018 naar verwachting naar USD 59 per vat en in 2019 naar USD 72 per vat. De sterk groeiende mondiale vraag naar olie (vooral uit China) en het normaliseren van de marktbalans tussen vraag en aanbod zijn de belangrijkste oorzaken van de verwachte prijsstijging. De prijs is historisch gezien nog relatief laag. Dat is gunstig is voor de tankvaart, want hierdoor is het voor bedrijven goedkoper om olie te gebruiken en verwerken. Dit komt het vervoer ten goede. Wel is de forward-curve van de Brent olieprijs grotendeels in contango. Dit betekent dat de verwachte olieprijs met een levering in de toekomst hoger ligt dan de huidige olieprijs. Hierdoor zal er meer olie op worden geslagen.

Duurzame alternatieven zijn een kans

Ook de focus op duurzaamheid is van invloed op het vervoer van olieproducten door de tankvaart. Zoals gezegd verwachten we dat het vervoer van olie(producten) de komende jaren nog niet afneemt. Maar naar verwachting wordt duurzame energie de komende jaren wel steeds belangrijker. Naast wind- en zonne-energie wordt er ook ingezet op biobrandstoffen, zoals bijvoorbeeld biodiesel. In het vervoer van deze stoffen kan de binnenvaart een rol spelen. In de toekomst blijven fossiele brandstoffen wel een rol spelen. Fossiele brandstoffen zijn in de chemie en in verschillende vormen van transport heel moeilijk en hooguit erg traag te vervangen.

Groei verwacht voor de chemische industrie

Na olieproducten zijn chemische producten het belangrijkste product dat door de tankvaart wordt vervoerd. De vooruitzichten van de chemische industrie zijn dus relevant voor de tankvaart. Voor de chemische industrie wordt in 2017 een productiegroei van 3,1%  verwacht en in 2018 een productiegroei van 3,2%. Deze groei is gunstig voor de binnenvaart, want daardoor kunnen meer producten vervoerd worden. De chemische industrie in Nederland heeft wel last van toegenomen concurrentie. De uniekheid van de Nederlandse producten is de afgelopen jaren afgenomen. Daarnaast is er meer mondiale concurrentie, omdat in andere landen chemische producten tegen lagere kosten geproduceerd kunnen worden. Voordeel voor de binnenvaart is dat de mondiale producten uiteindelijk ook naar de eindconsument in het achterland vervoerd moeten worden, via de grote Europese havens. De tankvaart is uitermate geschikt om deze rol te vervullen. Zeker ook omdat er veel verzet is tegen het vervoer van gevaarlijke stoffen via het spoor. De verwachting is daarom dat de tankvaart de komende jaren meer chemische producten zal vervoeren.

LNG nog in de kinderschoenen

LNG is een klein segment voor de havens in Nederland, ook voor de binnenvaart. Er is een LNG-terminal in Rotterdam die ook geschikt is voor binnenvaartschepen. In Rotterdam bedroeg in 2016 0,8% van de overslag van natte bulk LNG. LNG wordt pas sinds 2011 in Rotterdam overgeslagen. Binnenvaartschepen gebruikten LNG op twee manieren. Enerzijds als brandstof: het is een schoner alternatief voor diesel. Anderzijds wordt LNG door middel van tankschepen vervoert naar de afnemer. Er zijn nog maar weinig tankschepen die op LNG varen, omdat er nog maar weinig LNG bunkerstations zijn. Tankschepen worden dus nog via tankauto’s gebunkerd. Het aantal bunkerstations zal de komende jaren wel toenemen. Ook brengt het ombouwen van een tankschip naar LNG veel kosten met zich mee.

Geïmporteerd aardgas wordt traditiegetrouw vooral via pijpleidingen vervoerd uit onder andere Rusland en Noorwegen. Door een oplopend prijsverschil wordt LNG uit de Verenigde Staten (VS) steeds goedkoper en wordt de import van LNG uit de VS concurrerend met LNG uit Noorwegen en Rusland. LNG uit de VS wordt met zeeschepen vervoerd naar de grote havens in Europa. Dit kan in de toekomst een groeimarkt zijn. LNG kan in de toekomst steeds belangrijk worden, als vervanging van bijvoorbeeld benzine. De LNG-terminal in Rotterdam kan nog sterk groeien en tegelijkertijd is de gasproductie in Groningen verminderd. Ook bestaat de wens om minder gas uit Rusland te importeren, waardoor LNG als alternatief wordt gezien. De verwachting van het Economisch Bureau van ABN AMRO is dat de prijs van gas uit de VS weer gaat stijgen. Het zal dus erg afhangen van het verschil in gasprijs of het interessant blijft om LNG uit de VS te importeren.