‘Ons circulaire model kan je op meer plekken in de bestaande economie implementeren’

door: Rob Morren

Circulaire Economie

Jan Willem Bosman Jansen is filmdistributeur, en heeft daarnaast sinds 2011 een ander bedrijf: GRO, Mushrooms BV. ‘Wij halen in heel Nederland bij bedrijven iedere week zo’n vijf tot zes ton koffiedik op en dat brengen we naar onze teler in het Brabantse Gemert. Die gebruikt het als voedingsbodem (vermengd met onder meer wat stro) voor de teelt van oesterzwammen. Van de oogst, wekelijks zo’n duizend kilo oesterzwammen, laten we soepen, ragoutbroodjes oftewel pasteitjes, kroketten, vegaburgers en allerlei andere gerechten maken. Die gaan weer terug naar dezelfde bedrijven waar we het koffiedik hebben opgehaald.’

De ontstaansgeschiedenis van GRO is bijzonder. In 2009 was Jan Willem Bosman Jansen in Zimbabwe, waar zijn vrouw betrokken is bij een kindertehuis. Ze maakten de voedselcrisis daar mee; de kinderen kregen te eenzijdig voedsel, vooral maïspap. Door een Afrikaanse stichting (Zero Emissions Research Initiative Foundation) ontdekten ze een manier om het menu van de kinderen aanzienlijk te verrijken. Met eiwitten, koolhydraten, vitamine B6 en D, calcium, kalium, fosfor, ijzer, magnesium, koper, zink. Oftewel: met oesterzwammen. De kinderen leerden hoe ze de paddenstoelen op organisch restmateriaal afkomstig van koffieplantages zelf konden telen. Toen Bosman Jansen dát zag, dacht hij: dit is ook een geweldig idee om in Nederland iets mee te doen. ‘Eigenlijk is GRO dus een soort omgekeerde ontwikkelingshulp.’

Turn waste into taste

Jan Willem Bosman Jansen: ‘Van het koffiedik blijft na de teelt amper iets over. Het is een nagenoeg volmaakte vorm van circulariteit. Met organische restproducten een hoogwaardig foodproduct maken is een vorm van upcyclen. Onze slogan is: Don’t waste if you can turn it into taste.’ De inzamelingslogistiek vergt amper extra belasting van het milieu omdat het koffiedik mee terug gaat met dezelfde vrachtwagen die de bedrijven ook voorziet van nieuwe foodproducten. ‘De retourstroom bij koffiedik valt logistiek vrij eenvoudig te organiseren, maar die vlieger gaat helaas niet op voor veel ander organisch restmateriaal waar je iets nuttigs mee zou kunnen doen.’ Toch zegt de supplychain-manager van een belangrijke groothandel en logistiek dienstverlener over GRO’s werkwijze met retourstromen: ‘Dit is de toekomst.’ Bosman Jansen: ‘Ons circulaire model valt op veel meer plekken in de bestaande economie te implementeren.’

Gefrituurde oesterzwam-chips

De filmdistributeur heeft eigen vermogen in GRO gestoken, kreeg van het ministerie van Economische Zaken een kleine startsubsidie en heeft een informal investor gevonden. De omzet is nog niet zó dat de Startup-fase al voorbij is. Wellicht was dat anders geweest als de horecaketen La Place, een afnemer van GRO, niet zou zijn meegesleurd door de val van V&D. Er zijn genoeg prestaties die de hoop op groei voeden. Topchefs Jean Beddington, Eric Swaghoven en Piet Laan weten de GRO-oesterzwammen in heerlijke recepten en snacks te verwerken, zonder suikers en E-nummers. Er lopen nu smaaktesten van een soort gefrituurde oesterzwam-chips. En sinds april 2017 verkoopt foodproducent Henri BV een uitstekende oesterzwammensoep met GRO-oogst. Directeur Ad van Olphen, zelf een foodie, is sterk gecharmeerd van het GRO-concept: ‘Deze soep is extra duurzaam, want uit de stelen van de oesterzwammen, die anders weggegooid worden, bereiden we een aroma die een enorme smaak boost geeft.’

Genoeg ruimte voor groei

Bosman Jansen: ‘Er zijn ongeveer zes vergelijkbare bedrijven als het onze, die werken allemaal lokaal. Wij werken als enige in heel Nederland. Alle belangrijke groothandels zoals Deli XL, Lekkerland, Hanos, Sligro en grote cateringbedrijven als Sodexo zijn partners van ons. We gaan steeds groter denken, en zullen groeien. En het zou fantastisch zijn als onze oesterzwammen straks gewoon in de supermarkt liggen. De komende tijd zal onze productie van oesterzwammen ieder jaar 100% stijgen. Wij halen nu jaarlijks 200 à 300 ton koffiedik op, terwijl er in Nederland 80.000 ton koffiedik geproduceerd wordt, waarvan een derde door de horeca, en de rest door particuliere huishoudens. Genoeg ruimte voor groei dus, zou ik zeggen.’

Bosman Jansen: ‘Rapporten schrijven over circulariteit is belangrijk, maar die praktische vertaalslag ook écht willen maken, is minstens net zo belangrijk. In de boardrooms van de ondernemingen die enthousiast zijn over ons concept, en die in principe met ons in zee willen, zou men zich er méér bewust van moeten zijn dat ‘ja’ zeggen tegen onze werkwijze onvermijdelijk veranderingen vergt. De praktijk van retourstromen in de onderneming zelf is vaak weerbarstig. Alleen met een daadwerkelijke commitment en samenwerking met ons, kunnen die soepel gaan verlopen. Dus: geef niet op bij de eerste de beste dwarsliggende inkoop- of facility manager.’

Blend is de trend ®

Bosman Jansen is voorstander van vermindering van de vleesconsumptie: GRO denkt na over een burger gemaakt van fifty-fifty biologisch vlees én oesterzwammen. GRO heeft voor heel Europa de licentie rechten verkregen voor de Amerikaanse slogan ‘Blend is de trend ®’ en de merknaam Blended Burger ®, en zal die snel introduceren in de markt. ‘Daarmee kun je de groep mensen bereiken die bijna dagelijks vlees eten en help je de transitie naar consumptie van overwegend plantaardige eiwitten.’

De Pleurotus Ostreatus, zoals de oesterzwam in het Latijn heet, wordt wel de vegetarische biefstuk genoemd, hij is stevig van textuur, en kan heel goed de smaak van een saus opnemen. Bosman Jansen merkt dat consumenten méér gaan experimenteren met andere paddenstoelen dan de populaire champignon, die overigens dierlijke mest nodig heeft en niet op koffiedik te telen is. ‘Qua paddenstoelenconsumptie zijn we lang in 1960 blijven steken. Gelukkig zie je nu in de supermarkt schappen steeds meer verschillende soorten, zoals de oesterzwam en shiitake, en paddenstoelenmixen. Mensen ontdekken de oesterzwam als eiwitrijke vleesvervanger – ook rijk aan vitamine B6. Je kunt er je footprint mee verlagen.’

Alles van Waarde

Meer lezen over de Circulaire Economie en onze visie daarop? Lees ons rapport Alles van Waarde, waarin we succesvolle verdienmodellen in de circulaire economie bekijken. Onder andere in de sector Food. De komende weken kijken we ook naar succesvolle verdienmodellen in andere sectoren en laten we ondernemers uit deze sectoren hun succesverhalen vertellen.

17.060.150-Rapport-Van-sector-naar-circulair_food-INTERNET-17.07.032-1.pdf (2 MB)
Download