Noodzaak tot circulair ondernemen in Retail

door: Henk Hofstede

Grondstoffen raken langzamerhand op. Ook de grenzen van de belasting op ons milieu lijken inmiddels bereikt. Een culturele transformatie is bij ondernemingen en consumenten nodig, om de noodzakelijke overstap van een lineaire naar een circulaire economie te maken. Circulair ondernemen in retail heeft de toekomst.

Inspiratie
Afgelopen week heb ik een inspirerende toespraak van William McDonough bijgewoond tijdens een circular economy event van ABN AMRO. De Amerikaanse architect is voorvechter van duurzaam bouwen en produceren en in 1999 door Time uitgeroepen tot ‘held voor de planeet’. Zijn visie is verankerd in een levensfilosofie die het ontwerp van de wereld op aantoonbare en praktische manieren moet veranderen. De architect is gespecialiseerd in het ontwerpen van milieuvriendelijke gebouwen en steden en het schoner maken van productieprocessen en medeauteur van het visionaire boek Cradle to Cradle.

Noodzaak tot veranderen
Sinds de Industriële Revolutie is onze economie gebaseerd op een lineair productiemodel. Uit grondstoffen worden producten gemaakt die door consumenten na gebruik weer als afval afgedankt worden. Veel waarde gaat hierbij verloren en uiteindelijk is deze situatie onhoudbaar. Een explosieve vraag naar grondstoffen heeft geleid tot uitputting van natuurlijk kapitaal en tot verlies aan biodiversiteit op onze aarde. Cruciale grondstoffen en edelmetalen als bijvoorbeeld lood, tin, zink, zilver, goud en chroom zijn met het lineaire productie denken en met de explosieve vraag, binnen 20 jaar op. Een andere architect, Thomas Rau, omschreef de aarde al eens als een ruimteschip: ‘Als je het niet meer aan boord hebt, is het op’.

De circulaire economie
De overstap van een lineaire naar een circulaire economie houdt in dat grondstoffenverbruik verminderd wordt door producten en productieprocessen anders in te richten en door anders te consumeren. De overheid heeft met ‘Nederland circulair in 2050’ de eerste stappen gezet om in 2030 50 procent minder primaire grondstoffen te gebruiken en in 2050 volledig circulair te zijn. Bij circulaire modellen kun je denken aan levensduurverlenging zoals Leapp dit doet met Apple-producten. Of deelplatformen zoals Peerby Go, Lena en MyWheels waar producten, eventueel tegen betaling, gedeeld kunnen worden. Ook de herwinning van grondstoffen uit producten waarbij afval weer grondstof wordt is een goed voorbeeld. Kings of Indigo en van Hulley zijn fashiontailers en Cloosing the Loop, die mobieltjes uit Afrika verantwoord recyclen, hebben dit al in hun businessmodel ingebed. Ten slotte dragen de Product as a Service concepten van bijvoorbeeld Auping, Car2Go, Mud Jeans en Dutch Spirit, bij aan het efficiënter gebruiken en hergebruiken van goederen en blijven daarbij eigenaar van de producten. Uiteindelijk zijn al deze initiatieven bedoeld om geen waarde meer verloren te laten gaan. ‘Design for the next use, not for the end of life’.

Grondstoffen sparen is geld besparen
Ondernemingen die de circulaire economie weten om te zetten in een heldere strategie, gaan het winnen van de ondernemingen die duurzaamheid als optimalisatie van hun lineaire model vinden. Het vergt een fundamentele andere aanpak om in de toekomst minder afhankelijk te zijn van grondstoffen. ‘Het faciliteren van de consequenties van tijdelijkheid’ noemt Rau het ook wel. Het biedt een andere kijk op eigendom wat uiteindelijk tot een culturele revolutie bij ondernemingen en consumenten moet leiden.

Maatschappelijke argumenten
Niet alleen economische argumenten zijn leidend. Er zwerft bijvoorbeeld heel veel afval op aarde en de oceanen liggen er vol mee. Met het huidige consumptie- en productietempo, is er in 2050 qua gewicht meer plastic in de zee dan levende vissen. De dingen minder slecht doen zoals de Co2 uitstoot in 2030 verminderen met 40 procent (Europees Parlement 2015) is nog steeds niet goed genoeg volgens McDonough. Het gaat juist om meer investeren in initiatieven die leiden tot een schoner en beter leefklimaat waarin onze kinderen ook nog een toekomst hebben. Dat alleen zou al reden genoeg moeten zijn tot veranderen.

Verantwoordelijkheid retailers en consumenten
Veel retailers zijn bezig met overleven in een turbulente markt en veel consumenten ‘stemmen’ (nog) met hun portemonnee. Hoe doorbreek je dit korte termijn-denken? Ons inziens is transparantie nodig om te laten zien, hoe de prijs van een product is opgebouwd. Niet alleen de kostprijs van grondstoffen laten zien maar ook de genoten marge en de overige kosten inclusief de milieukosten. Wat is de ‘true price’? De Europese initiatieven op het gebied van Product Environmental Footprint  zijn een goede stap. Zonder belerend te willen zijn gaat het om gedragsverandering van producenten, retailers en consumenten. Het is een wereldwijde uitdaging maar het gaat nog niet hard genoeg en de tijd dringt. ABN AMRO ondersteunt de transformatie naar de circulaire economie en wil daar voor haar klanten een partner in zijn. Wij gaan daarom graag met u in gesprek om de mogelijkheden te verkennen.