TMT-sector hofleverancier voor de circulaire revolutie

door: Steven Peters

  • TMT kan bijdragen aan de circulaire economie via ICT Hardware en Media
  • Circulaire economie nieuwe motor voor groei voor de IT- en Telecom-sector
  • Nieuwe lichting TMT start-ups zal experimenteren met circulaire businessmodellen

Duurzaamheid geldt in het bedrijfsleven al langere tijd als leidraad voor een efficiëntere en toekomstbestendige bedrijfsvoering. Dit ontwikkelde zich in de afgelopen jaren door tot een volgende en revolutionaire stap: de circulaire economie.

Systeemverandering
Ook al zijn er nog weinig concrete cijfers beschikbaar, er is al veel geschreven over de circulaire economie. In augustus 2016 publiceerde ABN AMRO bijvoorbeeld het rapport “Op weg naar de circulaire auto”, samen met partner Circle Economy. Op de markt zijn inmiddels een aantal circulaire initiatieven en producten verschenen. Hoewel het nog een relatief nieuw verschijnsel is, is al wel duidelijk dat de circulaire trend een grote impact gaat hebben op onze hele economie. Het gaat hier namelijk om een systeemverandering, die productieprocessen volledig zal veranderen.

Katalysator
Voor de sector Technologie, Media en Telecom (TMT) brengt het circulaire denken zelfs twee ingrijpende veranderingen met zich mee. De TMT-sector kan bijdragen aan de circulaire economie door haar eigen producten en diensten aan te passen. Maar nog wel belangrijker: TMT is een onmisbaar puzzelstuk voor de hele circulaire revolutie. Namelijk als enabler en katalysator van veranderingen in andere sectoren. ABN AMRO doet daarom een eerste verkenning van deze nieuwe wereld vanuit TMT-perspectief.

overzicht TMT en de circulaire economie

Wat is de circulaire economie?

Sinds het begin van de Industriële Revolutie is onze economie gebaseerd op een lineair productiemodel. Bedrijven maken uit grondstoffen de producten die wij na gebruik weer afdanken als afval. Hierbij gaat echter veel waarde verloren.

overzicht lineaire economie

Schaarste
In onze moderne tijd komt de eindigheid van deze manier van produceren in zicht. De groeiende schaarste aan grondstoffen – waaronder vooral ook energie – en de toenemende druk op ons leefmilieu, vragen om een andere aanpak. De opkomst van de circulaire economie is dan ook geen toeval.

verschil lineaire circulaire economie

Verspilling
Want er treedt in het lineaire systeem veel verspilling op. Niet alleen in het gebruik van (te) veel grondstoffen, maar vooral ook door het vroegtijdig afdanken van nog bruikbare producten en recyclebare grondstoffen als afval. Veel gebruiksvoorwerpen zijn daarnaast tijdens hun levensduur maar relatief weinig in gebruik. Denk bijvoorbeeld eens aan auto’s, die het grootste deel van de dag stilstaan in garages en langs de straten.

overzicht circulaire economie

Circulair
Het circulaire productiemodel houdt kort gezegd in dat het gebruik van grondstoffen verminderd wordt door producten anders te ontwerpen, produceren en te gebruiken. Levensduurverlenging van deze producten staat hierbij centraal. Uiteindelijk is het uitgangspunt van de circulaire economie zelfs dat er geen enkele waarde meer verloren gaat: afval bestaat niet.

Niet nieuw
Een aantal van deze ideeën is natuurlijk niet nieuw. Hergebruik van producten en recycling zijn in veel gevallen een gangbare praktijk. In Nederland wordt momenteel 85% van het oud papier en 51% van al het plastic afval hergebruikt via recycling. Marktplaats.nl heeft een stevige plaats verworven in het dagelijks leven van de gemiddelde Nederlander. Het aanschaffen en gebruiken van tweedehands goederen is allang geen taboe meer en geldt vaak zelfs als hip. Het delen van producten is ook al langere tijd in opkomst via apps als Peerby en Snappcar.

Gesloten cirkel
Wat wel nieuw is, is het idee om deze concepten samen te voegen naar een overkoepelend circulair productiesysteem. In eerste instantie is het uitgangspunt om de levensduur van producten te verlengen. En daarna – als een product daadwerkelijk aan het einde is van zijn levensduur – zoveel mogelijk te recyclen. Met als ultieme doel natuurlijk een volledig gesloten cirkel als productieketen, waarin nieuwe toevoer van grondstoffen niet of nauwelijks meer nodig is.

 

Wat kan de TMT-sector bijdragen aan deze trend?

Circulaire economie binnen TMT

Voor de TMT-sector geldt dus dat zij aan de ene kant een bijdrage kan leveren aan de circulaire economie door het duurzamer maken van haar eigen producten en diensten. Anderzijds kan zij ook bijdragen en zelfs profiteren van deze trend door als enabler en katalysator op te treden voor andere sectoren. Om dit te begrijpen zetten we de belangrijkste kenmerken van de circulaire revolutie op een rijtje. ABN AMRO onderscheidt er vijf:

1: Circulaire productie
Het industriële productieproces zo aanpassen dat volledige recycling mogelijk is. In een modulair productieproces zijn producten zo ontworpen en geproduceerd, dat ze makkelijk zijn te onderhouden (onderdelen als modules) en zo nodig volledig zijn te recyclen. Belangrijk hierbij is de keuze voor niet toxische en makkelijk recyclebare mono-materialen. Voorbeelden zijn de Fairphone (modulair gebouwde smartphone voor makkelijke reparatie en upgrades) en de Sharp Aquos Cristal (gebruik ecologische materialen in mobiele telefoon).

2: Product als dienst
Bedrijven gaan er in de nieuwe circulaire economie toe over producten niet meer te verkopen aan consumenten, maar ze aan te bieden als een dienst. De producent of leverancier blijft dan eigenaar van het product en levert een totaalpakket inclusief onderhoud. Bijvoorbeeld het bedrijf LEDsEnable, waar ABN AMRO bij betrokken is. LEDsEnable maakt het bedrijven makkelijk over te stappen op duurzame en kostenbesparende verlichting. Klanten betalen niet voor het bezit maar voor het gebruik van lampen te betalen via een lease constructie.

3: Verlengen levensduur
Door beter onderhoud en reparatie en het hergebruik van producten kan de levensduur nog veel meer worden opgerekt dan nu het geval is. Refurbished is allang geen nieuw fenomeen meer – zie Leapp, dat refurbished Apple producten verkoopt – en geldt tegenwoordig zelfs als vrij gangbaar. Of bijvoorbeeld IT-leverancier Infotheek, die een reeks aan circulaire producten en diensten biedt. Internet of Things gaat een grote rol spelen in deze trend, apparaten gaan in de toekomst zelf aangeven wanneer en wat voor reparatie ze nodig hebben. Tot die tijd moeten consumenten het doen met diensten als iFixit (online reparatiegidsen) en Recover-E (hergebruik van computers).

4: Deelplatformen
Om producten intensiever en dus efficiënter te gebruiken, kan je ze het beste (al dan niet tegen betaling) delen met anderen. Deze trend heeft al langer voet aan de grond gekregen en heeft bekende bedrijven opgeleverd: Peerby, AirBnb en Floow2.

5: Recycling
Pas als er geen gebruikswaarde in producten of componenten meer zit dan komt recycling in beeld. Daarbij is volledige recycling van grondstoffen de doelstelling, door hoogwaardige terugwinning van materialen. Of beter nog, het sterk verminderen van het gebruik van grondstoffen. Soms is het zelfs mogelijk bepaalde grondstoffen volledig uit te faseren.

Bijdrage TMT
Als het gaat om een directe bijdrage aan de circulaire economie, dan spitst deze zich binnen de TMT-sector vooral toe op twee gebieden: de productie van hardware en de traditionele media. In deze TMT-branches is een significante reductie van grondstoffen en energiegebruik mogelijk. Bij uitgeverijen van persmedia ligt zelfs een volledige uitfasering van grondstoffen als papier en inkt binnen handbereik.

bijdrage TMT circulaire economie

Afvalberg
Door het afdanken van hardware-apparatuur ontstaan wereldwijd grote hoeveelheden elektronisch afval (e-waste). Omdat dit type afval lastig is te recyclen – vaak is het te kostbaar om de grondstoffen terug te winnen – gaat er in deze productieketen veel waarde verloren. Om nog maar niet te spreken van de grote problemen die deze afvalberg oplevert voor het milieu en gezondheidsrisico’s van afvalverwerkers.

Levensduur
Een transitie naar een volledig modulaire productie van onder meer computers, IT-apparatuur en elektronica vormt een logische oplossing richting een meer duurzame hardwarebranche. De levensduur van bijvoorbeeld smartphones en tablets is vaak goed te verlengen door vervanging van onderdelen. Het is ook de enige manier om e-waste in de toekomst te voorkomen.

Digitaal
Grote besparingswinst is eveneens te halen bij de uitgevers van dagbladen en tijdschriften. Een ruime meerderheid van de oplages verschijnt nog steeds in print. In 2016 was nog maar 13% van de oplage van dagbladen in digitale vorm. Ondanks al jarenlang dalende papieren oplages, gaat nog gemiddeld 35% van de kosten van dagbladuitgevers naar de productie en distributie van papieren kranten.

Minder papier
In 2015 zijn er nog 936 miljoen papieren kranten verspreid in Nederland. Hiervoor is naar schatting zo’n 150 duizend ton papier gebruikt, naast het verbruik van inkt en energie. In theorie is het gebruik van al deze grondstoffen plus de benodigde machines volledig uit te faseren door digitalisering van alle nieuwsmedia. Papieren reclamefolders worden steeds vaker vervangen door apps als Reclamefolder en Spotta.

 

Hoe kan de TMT-sector profiteren van deze trend?

TMT katalysator circulaire economie

Fundamenteel is er een duidelijke link tussen het ontstaan van verschillende circulaire trends en de TMT-sector. De opkomst van internet en de steeds voortgaande digitalisering faciliteren een groot aantal circulaire oplossingen in de markt.

Katalysator
De TMT-sector heeft dus een belangrijke rol als enabler en katalysator van de circulaire economie. Nieuwe technologie in de vorm van software en internettoepassingen heeft zelfs het potentieel de opkomst van de circulaire economie sterk te versnellen. Dit komt omdat een circulaire productieketen een stuk complexer in elkaar zit dan de traditionele lineaire productiekolom.

productieketen circulaire economie

Ketensamenwerking
De circulaire economie is in feite namelijk een intensief samenwerkingsverband tussen de verschillende partijen in een productieketen. Relaties tussen toeleveranciers, maar vooral ook tussen klant en leverancier, zullen veel intensiever moeten zijn in de circulaire productieketen. Afstemming van het productieproces en terugkoppeling van verbeteringen is de belangrijkste voorwaarde voor succes. Communicatie is daarom cruciaal en digitale vernieuwing duwt de innovatie binnen het systeem verder in de goede richting.

Industrial Internet of Things
Deze intensieve interactie tussen producenten – en specifieker nog, communicatie tussen machines – heeft ABN AMRO al eens eerder belicht in het rapport Industrial Internet of Things. Dat machines en elektrische apparaten met elkaar kunnen communiceren, is een essentiële voorwaarde voor circulaire productie. Machines kunnen storingen en verbeteringen in het proces aangeven. Producten kunnen online aangeven of ze een reparatie nodig hebben en zo ja welk element aan vervanging toe is.

Software
Voor deze nieuwe technieken zijn zowel nieuwe softwareoplossingen als industriële internetverbindingen nodig. De TMT-sector is daarmee hofleverancier voor de nieuw opkomende circulaire economie. Nieuwe industriële ontwerp- en productiemethoden vragen om nieuwe industriële software. De communicatie met klanten verandert, wat vraagt om nieuwe soorten crm-oplossingen. Het zijn dus vooral softwareleveranciers die gaan profiteren van de circulaire transitie.

Win-win
Maar vooropgesteld: in de visie van ABN AMRO is het werken met een circulair businessmodel voor het bedrijfsleven een win-winsituatie. Een bedrijf draagt bij aan duurzaamheid én profiteert van kostenbesparingen. Dit neemt niet weg, dat er ook kansen te pakken zijn voor TMT-bedrijven die tijdig en kordaat inspringen op deze doorslaggevende trend.

kansen TMT circulaire economie

150 platforms
Van de eerder genoemde trends, gelden circulaire productie, product als dienst en deelplatform tevens als nieuwe kansrijke businessmodellen. Hiervan zijn de deelplatformen het verst ontwikkeld en al volop onderdeel van ons dagelijks leven. Grote bekende bedrijven zijn Airbnb (het delen van huizen), Uber maar ook het Nederlandse Snappcar (het delen van auto’s). Een keur van andere deelplatforms spitst zich onder meer toe op gereedschap (Peerby), kleding (Rewear) en boeken (Bksy). In 2016 waren meer dan 150 deelplatforms actief in Nederland.

Potentie
Daarnaast bieden circulaire productie en product als dienst voor de TMT-sector eveneens potentieel grote nieuwe markten. Producten aanbieden als dienst is feitelijk een vervolg op circulaire productie. De consument kan in plaats van aanschaf kiezen voor een abonnement op een product inclusief alle benodigde service en reparaties (nieuwe modules). Dit lijkt een simpele en logische nieuwe stap, maar deze overgang betekent voor hardwarebedrijven een ingrijpende verandering.

Andere klantrelatie
Het veroorzaakt namelijk een volledig nieuwe manier van werken. Allereerst ontstaat een significante verschuiving in inkomstenstromen (van verkoop naar service). Tevens zullen producenten hun capaciteiten voor dienstverlening sterk moeten uitbreiden. Het is logisch dat bedrijven huiverig zijn om hun verdienmodel drastisch om te gooien. Het grote voordeel is echter een veel hechtere en langdurige klantrelatie: felle concurrentie op prijs en sterk fluctuerende verkopen maken plaats voor stabiele inkomsten uit diensten met een hoge toegevoegde waarde.

Start-ups
Daar waar gevestigde bedrijven nalaten te veranderen of te laat in beweging komen, springen nieuwe bedrijven in op de nieuwe kansen van de circulaire economie. Een bekend modulair concept als de Fairphone is in principe op elk (elektronisch) apparaat toe te passen. Omdat internettechnologie cruciaal is in de klantrelatie (interactieve service), hebben start-ups vaak een kans om dit beter te doen dan gevestigde bedrijven. De circulaire revolutie brengt daarom een nieuwe lichting start-ups voort. Voor de TMT-sector als geheel is deze revolutie een nieuwe motor voor groei.

Wat doet ABN AMRO?

ABN AMRO heeft de ambitie de omschakeling naar een circulaire economie te versnellen. Dit doen we op vier manieren:

  • We onderzoeken de financieringsbehoeften, -kansen en -risico’s van circulaire bedrijfsmodellen. Door actief in gesprek te gaan met onze klanten, maken we gedegen analyses en realistische risico-inschattingen.
  • We delen kennis via publicaties, rondetafelsessies en individuele bedrijfsadviezen.
  • We verstrekken financieringen voor circulaire bedrijfsactiviteiten. Waar dat niet met bestaande producten en diensten kan, zoeken we met onze klanten naar oplossingen.
  • We stimuleren de ontwikkeling van circulaire productie. Onder andere door in ons inkoopbeleid rekening te houden met hergebruik en de aanschaf van circulaire producten.

Kennisdeling
Met deze publicatie doen we een eerste verkenning van de nieuwe circulaire wereld vanuit TMT-perspectief. Met als doel het begrip van de circulaire economie te vergroten. Zowel bij relaties in de sector als binnen het TMT-team van ABN AMRO. Want we staan pas aan het begin van deze ingrijpende omschakeling. We zijn benieuwd naar de kansen en uitdagingen die er zijn. Er valt nog veel te ontdekken en te bedenken, en dat lukt het best door mensen met elkaar in contact te brengen en ideeën uit te wisselen.

Circulaire ontmoetingsplek
ABN AMRO bouwt een compleet circulair paviljoen: duurzaam van fundering tot dak en van ontwerp tot exploitatie. Een showcase voor circulair bouwen. Als het paviljoen af is vormt het een ontmoetingsplek voor iedereen die geïnteresseerd is in de circulaire economie. Met ruimte voor experimenten met duurzame innovaties. Heeft u interesse om kennis te maken met dit initiatief, neemt u dan contact op.

Extra aandacht voor circulaire transacties
Bedrijven die werk maken van de circulaire economie komen veel nieuwe vraagstukken tegen, vaak met  een financiële dimensie. Heeft u een circulaire casus waar we met onze financiële kennis en ons netwerk aan kunnen bijdragen? We komen graag met u in contact.