2017 sleuteljaar voor Foodsector: van exploitatie naar exploratie

door: Rob Morren

Goedkoop en efficiënt produceren (cost leadership) is al lang een basisvoorwaarde voor voedingsmiddelenfabrikanten. Veel geld wordt aan ‘de achterkant’ verdiend: dat weet ook de inkooporganisatie van een supermarkt. Nu productie en logistiek steeds meer zijn geautomatiseerd en gedigitaliseerd, komt de bodem van productiviteitsverbetering in zicht. Het dwingt fabrikanten tot nog meer waardecreatie aan ‘de voorkant’. Dit kan met producten die de uitstraling van supermarktformules versterken of klanten loyaler maken: exclusief, ultravers, gemak en duurzaam. Hierop kunnen inspelen betekent voor veel foodbedrijven een versnelling van innovatie en daarmee een cultuuromslag.

Leven zonder keuken

Steeds sneller waaien elementen uit foodretail-concepten over vanuit de Verenigde Staten via het Verenigd Koninkrijk naar Nederland. Zeker de jonge generaties in dichtbevolkte gebieden staan er open voor. Zij kunnen zich prima een appartement zonder keuken voorstellen en deze zijn al enige tijd te vinden in steden als Londen en New York. Het past binnen de trend dat eten en drinken op steeds meer plekken worden gekocht voor consumptie binnen een uur.  Dat kan zijn op de bank thuis of onderweg. Wie in hartje Londen de Wholefoods binnenstapt, begrijpt ook waarom. Op een relatief kleine oppervlakte bevindt zich een mix van eten dat ‘Made to order’ (pizza, Mexicaans, grill, salades) wordt bereid en een beperkt assortiment levensmiddelen voor in de voorraadkast. Geen Jumbo Foodmarket, maar een kleine lokale gemakswinkel met producten van superieure kwaliteit. Het is alles wat je nodig hebt, voor een prijs/kwaliteit die ook voor Nederlandse begrippen acceptabel lijkt.

img_8482

Wholefoods Piccadlilly Circus Londen

Met een wereld die steeds meer onder invloed staat van globalisering, versnellen trends zich op voeding én op de (online) winkelvloer zelf. Fabrikanten die over de grens van vijf jaar heen kijken, zijn de winnaars van de toekomst. Wat, waar, wanneer en hoe wordt mijn product(groep) straks gekocht en geconsumeerd? Online, fysiek? Als halffabricaat met alleen de ‘finishing touch’ op de winkelvloer?

Op dit soort ontwikkelingen inspelen, kan geen fabrikant alleen. Daarvoor is samenwerking met foodretailers nodig, maar ook met toeleveranciers die de innovatiekracht vergroten.

Innovatie als optelsom van de keten

Samen innoveren was dominant zichtbaar op de grootste foodbeurs ter wereld: de SIAL 2016 in Parijs. Leveranciers van kruiden, niet-dierlijke proteïnes, natuurlijke smaakversterkers en suikervervangers zijn in toenemende mate op de beurs te vinden. Veel trends in consumentenproducten zijn immers één-op-één te vertalen naar de vraag van fabrikanten aan hun ingrediëntenleveranciers. Supermarkten verwachten steeds meer dat fabrikanten niet alleen over deze trends adviseren, maar ze ook snel in nieuwe concepten verwerken voor onderscheid op de winkelvloer.

Van exploiteren naar exploreren

Dit betekent voor fabrikanten het draaiende houden van een productiviteitsgerichte organisatie én tegelijkertijd stevig innoveren. Volgens BCG lukt het slechts twee procent van de bedrijven wereldwijd om een goede balans te vinden tussen ‘exploitatie’ en ‘exploratie’: tussen korte-termijnfocus en lange-termijnfocus. Tussen efficiency en innovatie en tussen focus op productiviteit en focus op groei.

explotation-exploration

Bron: Boston Consulting Group

Wanneer de omgeving waarin bedrijven acteren snel verandert, neemt het belang van creativiteit en pro-activiteit in organisaties toe. Het vraagt om een ander type medewerker. Dit type medewerker komt het best tot zijn recht in een bedrijfscultuur die niet primair op controle is gericht, maar ruimte en vrijheid biedt. Sterker: talent zoekt juist naar zo’n cultuur. Waar ‘exploiterende’ activiteiten in hoge mate kunnen worden geautomatiseerd en gedigitaliseerd, blijven creativiteit, flexibiliteit en aanpassen aan een nieuwe werkelijkheid nog mensenwerk. Winst wordt daarmee steeds meer een afgeleide van de bedrijfscultuur en de mogelijkheid om getalenteerd personeel aan te trekken.

Reverse mentoring

Voor veel producerende bedrijven in de foodsector is het belangrijk om in 2017 de omschakeling in gang te zetten van een exploiterende prijsgedreven organisatie naar een explorerende en innovatiegedreven organisatie. Dit vraagt om een cultuur waarin een ‘agile’ manier van werken, nieuwsgierigheid en verbeeldingskracht worden gestimuleerd. Waar een medewerker een post op Facebook van de consument rechtstreeks bespreekt met de technoloog op de productievloer. Waar een DGA meewerkt met de jongste medewerker die alles weet van vloggen en het gebruik van social media (‘reverse mentoring’). Of waar nieuwe concepten niet door de commercieel directeur worden afgeschoten, maar ‘gewoon’ eerst worden gemaakt.

Foodbedrijven die deze cultuuromslag niet maken, kunnen de komende jaren nog een prima boterham verdienen. Maar uitsluitend streven naar onderscheid op excellente executie en efficiency is een heilloze weg.