Struikelende unicorns vertragen groei Nederlandse internetbedrijven

door: Steven Peters

banner_unicorns_1000x250

  • Nederlandse internetbedrijven sterk gegroeid met buitenlands kapitaal
  • Afwaardering unicorns in VS raakt Nederlandse internetbedrijven
  • ABN AMRO ziet tijdelijke dip in scale-up investeringen

Eind mei 2016 is Nederland even het middelpunt van de internationale techwereld met twee grote events: Startup Fest Europe en The Next Web Tech Week. Voor ABN AMRO is dit de aanleiding om opnieuw in deze bruisende wereld te duiken.

Ecosysteem
ABN AMRO publiceerde begin 2014 het rapport Tech Nomaden: multinationals vanaf de start, over de uitdagingen van jonge Nederlandse techbedrijven. De afgelopen twee jaar is er veel ten goede veranderd in het Nederlandse TMT-ecosysteem. De kansen voor start-ups en snelgroeiende jonge bedrijven zijn met sprongen vooruit gegaan, vooral wat betreft de financiering. Nederland kent momenteel zelfs enkele toonaangevende scale-ups als Adyen, Catawiki, Elastic en Thuisbezorgd.

Nu, twee jaar later, zijn er echter nieuwe uitdagingen. Eind 2015 vonden namelijk sterke afwaarderingen plaats van Amerikaanse unicorns – jonge techbedrijven met een waarde groter dan $ 1 miljard. Dit heeft een directe impact gehad op de Nederlandse techsector. Door de afgenomen risicobereidheid hebben Amerikaanse durfinvesteerders hun investeringen eind 2015 wereldwijd teruggebracht.

Deel 1 – Nederlandse TMT-ecosysteem in twee jaar sterk gegroeid

Uit het ABN AMRO Tech Nomadenrapport twee jaar geleden kwamen enkele interessante conclusies. Alle door ons geïnterviewde techbedrijven gaven aan dat het Nederlandse TMT-ecosysteem onderontwikkeld was. Het grootste probleem was een tekort aan financiering in de vorm van durfkapitaal. Vooral grote scale-up investeringen waren lastig te verkrijgen.

Grafiek 5 Technologie Update
Potentieel
Toch signaleerden we een groot potentieel in de Nederlandse techsector. De kwaliteit van de techbedrijven die wij interviewden en zagen opkomen was hoog. Daarnaast was en is Amsterdam de locatie van Europese hoofdkantoren van grote Amerikaanse techbedrijven als Uber en Netflix. Voor het oplossen van het tekort aan groeikapitaal bleek een betere toegang tot Amerikaans en Europees durfkapitaal de beste oplossing. En dat is precies wat er de afgelopen twee jaar is gebeurd.

Amerikaanse dominantie
Van de totale hoeveelheid scale-up investeringen (serie B/C kapitaal) komt het meeste uit de VS. De Amerikanen hebben in 2015 circa 72% van deze investeringen in Nederlandse scale-ups op tafel gelegd. De rest kwam uit Europa (20%) en een klein deel (8%) uit Nederland zelf. Deze Amerikaanse internationale dominantie in grote scale-up investeringen zal niet snel verdwijnen gezien daar ongeveer vijf keer zoveel durfkapitaal voor handen is dan in Europa.

 

Grafiek 4 Technologie Update

Risicobereidheid
Deze grote risicovolle scale-up investeringen vragen een om een bepaalde schaalgrootte van een durfinvesteerder. Uit het Tech Nomaden rapport: “Je moet als venture capitalist bij dit soort investeringsbeslissingen niet alleen een hoge risicobereidheid hebben, maar soms ook over stalen zenuwen beschikken”.

Alternatieven
Als alternatief voor Amerikaanse durfkapitaal kunnen groeibedrijven kijken naar een eventuele beursgang. ABN AMRO is bijvoorbeeld partner in het TechShare-programma van EnterNext (EuroNext). Andere alternatieven zijn Europees durfkapitaal van vc’s, pensioenfondsen en grote bedrijven. Co-investeren helpt hierbij de risico’s te spreiden.

New York Times
De interesse van multinationals voor start-ups is sterk gestegen. Grote Nederlandse bedrijven als KPN en Aegon investeren actief in voor hen relevante initiatieven, onder meer op het gebied van fintech, security en data analyse. Maar ook buitenlandse bedrijven roeren zich: The New York Times en Axel Springer hebben geïnvesteerd in het Nederlandse Blendle.

Verbeteringen TMT-ecosysteem

  • Toename geïnvesteerd Amerikaans durfkapitaal
  • Nieuwe initiatieven: StartupDelta, Veecee
  • Toonaangevende scale-ups
  • Meer aandacht Nederlandse investeerders voor start-ups (grootbedrijf, pensioenfondsen, crowdfunding)
  • Versterking netwerkrelaties in de start-upmarkt
  • Meer media aandacht voor start-upbedrijven

Hotspot
Twee jaar geleden behoorde Nederland nog tot de middenmoot in Europa als vestigingsplaats voor start-ups en internetbedrijven. Inmiddels is de hoofdstad Amsterdam opgerukt naar de top drie, samen met Londen en Stockholm. ABN AMRO signaleert een grote verbetering van het TMT-ecosysteem. Er is veel meer kapitaal beschikbaar dan twee jaar geleden. De aandacht van investeerders voor start-ups is toegenomen.

Toonaangevend
Een aantal bedrijven is zo hard gegroeid, dat ze inmiddels internationaal sterk aan de weg timmeren. Het Nederlandse TMT-ecosysteem is dus niet alleen in de breedte gegroeid, maar heeft nu ook enkele toonaangevende bedrijven in de sector voortgebracht.

 

Deel 2 – Afwaarderingen in Amerikaanse techwereld raken Nederland

De concurrentie tussen durfinvesteerders in Silicon Valley is groot en ook in 2015 vloeide het investeringsgeld rijkelijk. De overspannen verwachtingen van het potentieel van jonge snelgroeiende techbedrijven deden de rest: de waarderingen van private techbedrijven stegen naar grote hoogten. De nieuwe term unicorn ontstond.

Grafiek 3 Technologie Update

Afwaarderingen
Eind 2015 sloeg echter de ontnuchtering toe. Bekende unicorns als Box en Etsy lieten na hun beursgang stevige dalingen zien. Duidelijk was dat de waarderingen van snelgroeiende internetbedrijven te hoog waren opgelopen – absoluut geen unicum in de geschiedenis van Silicon Valley. Durfinvesteerders hielden hun investeringen nogmaals kritisch onder de loep en gingen over tot (soms forse) afwaarderingen van hun investeringen. ABN AMRO ziet deze gang van zaken als een normale correctie op overwaardering.

Grafiek 2 Technologie Update

Uitstraling
Dit negatieve sentiment heeft echter wel een directe impact gehad op de Nederlandse techbedrijven. Door de afgenomen risicobereidheid hebben Amerikaanse durfinvesteerders hun investeringen eind 2015 wereldwijd teruggebracht. Waar de totale durfinvesteringen in Nederlandse start-ups in 2014 nog EUR 514 miljoen bedroegen, is dit vorig jaar gedaald naar EUR 425 miljoen. De zeer grote investering in Adyen in Q4 2014 zorgt echter wel voor een wat vertekend beeld.

Piek
De trendomslag lag hier in het vierde kwartaal van 2015, na de piek in Q3. Logisch aangezien het juist eind 2015 regende aan afwaarderingen van Amerikaanse unicorn bedrijven. Wat vooral opvalt is de afwezigheid van grote scale-up investeringen (serie B/C) vanaf Q4 2015 tot en met nu. De grootste van deze miljoeneninvesteringen zijn alle afkomstig van Amerikaanse durfinvesteerders.

Maaiveld
Het zijn namelijk vooral de bekendere scale-up techbedrijven die Amerikaans groeikapitaal aantrekken. Deze groeibriljanten hebben een bewezen businessmodel en zijn klaar voor een snelle internationale expansie. Omdat deze bedrijven boven het maaiveld uitsteken, komen zij prominent op de radar van Amerikaanse vc’s. Helaas staat deze radar vooralsnog even op stand-by.

Positief
Het goede nieuws is dat de daling van investeringsgeld alleen te zien is in het hogere segment van de durfkapitaalmarkt, de scale-upinvesteringen. In de cijfers over 2015 is juist een toename te zien aan vroege fase investeringen (seed kapitaal en serie A). Voor een deel kan dit het effect zijn van een betere registratie in 2015 – niet alle (kleinere) investeringen worden gemeld in de media – maar  de trend is duidelijk gunstig.

Grafiek 4 Technologie Update

Kleinschalig
Een belangrijke factor achter de toename van startkapitaal (seed en serie A) investeringen is, dat deze voornamelijk afkomstig zijn uit Nederland en Europa. Het zijn relatief veel kleinere bedragen en lokale investeerders hebben nu duidelijk meer aandacht voor start-ups. Bovendien zijn dit investeringen die vanwege hun kleinschaligheid ook niet goed passen in de portfolio’s van grote Amerikaanse investeerders. Europese investeerders hebben weinig last gehad van de afwaarderingen van unicorns. Dit is vooral een Amerikaanse fenomeen.

Lokaal
Seed kapitaal komt sowieso bijna altijd uit Nederland, meestal uit de directe omgeving van de ondernemer. In 2015 waren naar schatting van ABN AMRO circa 57% van de serie A investeringen eveneens afkomstig uit ons eigen land. Amerikaanse en Europese vc’s nemen elk 20% voor hun rekening. 3% van het kapitaal komt uit Azië. Deze cijfers geven goed aan dat het Nederlandse ecosysteem sterk genoeg is om op eigen kracht jaarlijks een groot aantal start-ups voort te brengen.

Stootje
Kortom, Nederland staat internationaal stevig op de radar als thuisbasis voor succesvolle techbedrijven. De huidige zwakte in scale-upinvesteringen zal naar verwachting dan ook tijdelijk van aard zijn.  Het Nederlands ecosysteem is inmiddels zo sterk, dat het  tegen een stootje kan. Investeringsgeld voor de vroege fase is beschikbaar in eigen land. Daarnaast blijven de kassen van internationale investeerders gevuld. Zij zullen de weg naar de sterke Nederlandse internetbedrijven blijven vinden.