De vaarroute naar een toekomstbestendige modaliteit

door: Bart Banning

Een gezonde binnenvaartsector is zeer belangrijk voor logistiek Nederland. Hoewel ons land op dit moment toonaangevend is in West-Europa, is de sector ook kwetsbaar. Zo worden logistieke ketens complexer, zet overcapaciteit marges onder druk en vragen regels rondom verduurzaming om investeringen. Daarom moet de complete keten bestaande verdienmodellen kritisch onder de loep nemen. Door daadkrachtig te ondernemen, samen te werken met derden en alert in te spelen op (technologische) vernieuwingen, kan de binnenvaart een toekomstbestendig model voor zichzelf creëren.

Een goede uitgangspositie

Door de combinatie van de nabijheid van grote zeehavens en het uitgebreide waterwegnetwerk, heeft Nederland een sterke positie in het goederenvervoer naar en van het achterland. Van alle binnenvaartschepen die actief zijn in West-Europa, staat de helft op naam van Nederlandse binnenvaartondernemers. Daarnaast is de binnenvaart op dit moment ook een schone vervoerswijze door de beperkte uitstoot van CO2 en NOx.

De sector kan niet op zijn lauweren rusten

Hoewel de Nederlandse binnenvaart er internationaal goed voor staat, zijn niet alle ondernemers in de sector toekomstbestendig. Drie factoren maken de binnenvaart kwetsbaar:

  • In een economisch zware periode is de opbouw van de Nederlandse binnenvaartvloot sterk veranderd. Door nieuwbouw met extra laadvermogen en de gedwongen transitie naar dubbelwandige tankschepen, is de gemiddelde capaciteit van de schepen verhoogd. Het is de uitdaging om deze capaciteit beter en slimmer te benutten binnen de wisselende marktvraag.
  • De economische teruggang heeft de beperkingen van het bestaande verdienmodel van de binnenvaart blootgelegd. Overcapaciteit leidde tot magere omzetniveaus en uitholling van de marges. Ondanks dat 2015 een beter jaar was, hebben de lage waterstanden de sense of urgency slechts tijdelijk weggenomen.
  • De voorsprong van binnenvaart op het gebied van duurzaam vervoer is de afgelopen tijd geslonken. Vooral wegtransport heeft een inhaalslag gemaakt, onder andere dankzij de verlaagde CO2-uitstoot door schonere motoren (Euro 6-norm en de opmars van hybride brandstofaandrijving), technologische innovaties en nieuwe samenwerkingsvormen. Voor de binnenvaartsector valt er op dit gebied nog veel te winnen. Cijfers tonen aan dat 40 procent van de vloot verantwoordelijk is voor 87 procent van het totale brandstofverbruik (bron: EICB 2016).

Nieuwe fase met grote uitdagingen

Ook globale thema’s beïnvloeden de sector steeds sterker. De impact van veranderende wereldhandelvolumes op Europese vervoerstromen, wordt steeds meer voelbaar. Onzekerheid over groeiramingen van deze volumes is eerder regel dan uitzondering. Zo heeft de sluiting van kolencentrales structurele gevolgen voor de vraag naar vervoerscapaciteit van zowel drogelading- als tankvaart. De autonome groei van containerstromen lijkt onvoldoende om deze terugloop te compenseren. Gelukkig zijn de volumes van de bouwgrondstoffen beter en tonen de Inland Terminals hogere volumes.

Door de vraag naar flexibiliteit in ladingaanbod en een constante focus op verdergaande kostenefficiëntie, worden logistieke ketens bovendien complexer en steeds meer gebaseerd op informatiestromen. Ook de binnenvaartsector is hierbij betrokken.

Europees gezien ligt er een andere uitdaging. In de verwachte nieuwe Europese wet- en regelgeving wordt de motorische verduurzaming van schepen verder aangescherpt (StageV 2020). Er is al een aantal duurzame oplossingen beschikbaar, zoals LNG, hybride aandrijving en nageschakelde techniek op bestaande motorisering. Dit zal de investeringsdruk vergroten. Kortom, de thema’s zijn divers, maar verdienen allemaal aandacht.

Vooruitzien is regeren

Om de juiste beslissingen te kunnen nemen voor een toekomstbestendige binnenvaartsector zijn een duidelijke visie, een goed beeld van het speelveld en daadkrachtig ondernemerschap nodig. Kenmerkend in deze kapitaalsintensieve sector zijn hoge investeringen met een lange terugverdientijd. Terwijl verdienmodellen vaak gebaseerd zijn op kortlopende contracten of capaciteitsverhuur via de spotmarkt (op dagbasis). Een flinke opgave voor de sector om de totale beschikbare capaciteit op structurele basis efficiënt en renderend te benutten.

Versteviging van uw positie als binnenvaartondernemer heeft prioriteit. De kernwaardes van de sector (duurzaam, betrouwbaar en congestievrij) bieden hiervoor een sterke basis, maar ook niet meer dan dat. De toegevoegde waarde van de binnenvaart moet opschuiven, en dat moeten ondernemers zelf oppakken. Tegelijk blijft het noodzaak dat binnenvaartondernemers en verladers in elkaar investeren. Met een gezamenlijke visie kan de sector zijn positie versterken in de logistieke keten van de toekomst: duurzaam én met oog voor rendement.