Energiemonitor februari – Ook voor olie komt de lente in zicht

door: Hans van Cleef

  • Olieprijs zag een opleving maar neerwaartse trend nog niet doorbroken
  • Afkoeling van de Chinese groei uit zich niet in lagere olie-import
  • Daling elektriciteitsprijzen mogelijk te ver doorgeschoten
050216_Energie-Monitor-februari_NL1.pdf (218 KB)
Download

Bodem gezien? Of toch niet?

Na het raken van een voorlopige bodem van de Brent olieprijs op 20 januari (USD 27,10/vat) volgde er een stevig herstel. In slechts acht dagen tijd steeg de olieprijs met bijna 35% alvorens weer iets te verzwakken. De voornaamste reden voor het prijsherstel was speculatie over een gecoördineerde verlaging van de olieproductie door OPEC-landen (zoals Saudi-Arabië) en niet-OPEC landen (zoals Rusland, zie ook volgende pagina). Er zou sprake zijn van een 5% verlaging van het productieniveau. Hoewel officials uit de betreffende landen deze geluiden afdeden als speculatie, leidde deze verbale interventie tot een tweede effect: het sluiten van short-posities (speculeren op prijsdalingen). Een lichte afname van deze speculatieve posities droeg bij aan de opleving van de olieprijs. Het herstel ketste af op een technisch weerstandsniveau (USD 36/vat voor Brent, USD 35/vat voor WTI). Dat is momenteel gelijk aan het vijftig-daags voortschrijdend gemiddelde. Hierdoor is de neerwaartse lange-termijntrend van deze olie benchmarkprijzen vooralsnog niet doorbroken. Een nieuwe test van het laagste punt in 2016 valt niet uit te sluiten. De hoge volatiliteit in de markt geeft echter wel aan dat het sentiment aan het veranderen is. Waar tot voor kort maar één richting mogelijk leek (neerwaarts), lijkt de markt nu meer verdeeld te zijn ten aanzien van de olieprijsverwachtingen. Op het moment dat de markt ervan overtuigd is dat een lagere prijs niet meer waarschijnlijk is – en short-posities daarom worden gesloten of zelfs tegengesloten – behoort een nieuw stevig herstel zeker tot de mogelijkheden.

Chinese olie-import blijft stijgen

Naast het overaanbod aan olie is onrust met betrekking tot een zwakker dan verwachte vraag, met name vanuit China, een van de grote veroorzakers van de lage olieprijs. De angst dat de Chinese economie sneller afkoelt dan verwacht (harde landing), drukt de verwachtingen ten aanzien van de vraag naar, en daarmee de prijs van, veel grondstoffen, inclusief olie. Arjen van Dijkhuizen, onze China-econoom, verwacht echter een zachte landing – oftewel een gecontroleerde afkoeling van de Chinese economie. Waar de Chinese economie in 2015 nog met 6,9% groeide, verwachten wij een groei in 2016 en 2017 van respectievelijk 6,5% en 6,0%.

Zoals te zien is in figuur 2 is al enkele jaren sprake van een loskoppeling van de economische groei en de olie-import van China. De importvolumes laten een stijgende trend zien, terwijl de economische groei geleidelijk verder verzwakt. Aan de ene kant zien we de verschuiving van dominantie van de industrie naar een meer op de consument gerichte economie. Maar het hogere welvaartsniveau gaat ook gepaard met een grotere vraag naar energie, waaronder olie. De angst voor een dalende vraag naar olie vanuit China, die het nieuws de laatste tijd domineert, lijkt hierom ongegrond. Mede hierom denken we dat de olieprijs te ver naar beneden is doorgeschoten.

China maakt ook gebruik van de lage prijs door de strategische reserves fors te verhogen. Het streven is om een aanzienlijke strategische voorraad aan te leggen. Volgens de US Energy Information Administration zal die voorraad in 2020 bestaan uit 500 miljoen vaten. In 2015 is volgens Chinese bronnen de strategische voorraad verdubbeld naar een kleine 200 miljoen vaten olie.

Gecoördineerde verlaging olieproductie onwaarschijnlijk

Ook wij denken dat een gecoördineerde actie van OPEC- en niet-OPEC landen momenteel niet erg waarschijnlijk is. Nu de ingezette strategie van de OPEC (vooral Saudi-Arabië) eindelijk begint te werken, zou het niet logisch zijn om de productie van enkele landen aanzienlijk te verlagen. Immers, de productie in landen zoals Mexico, Kazakhstan, Azerbaijan en natuurlijk Libië is al flink lager dan een paar jaar geleden. Daarnaast zou zo’n productieverlaging de prijs sterk opdrijven. Stel dat Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Rusland en natuurlijk Venezuela als initiator de productie met 5% zouden verlagen (productie in figuur 4). Dan neemt het mondiale aanbod van olie af met ongeveer 1,3 miljoen vaten olie per dag. Dit is ongeveer 2/3e deel van het huidige mondiale overaanbod. Het zou de prijs enorm omhoog jagen, maar daardoor ook direct een aanjager zijn van olieproductie elders in de wereld. Het ingeleverde marktaandeel zou daarmee snel worden overgenomen door andere olieproducenten die profiteren van de (daarmee waarschijnlijk tijdelijke) prijsopleving.

Een logischer strategie lijkt het simpelweg nog even volhouden gedurende deze periode van het overaanbod. De mondiale vraag naar olie stijgt gemiddeld ieder jaar met ongeveer 1,5 miljoen vaten per dag. De olieproductie hoeft dus niet heel ver terug te vallen om ervoor te zorgen dat het huidige overaanbod in slechts enkele kwartalen omslaat in tekorten. Zelfs bij stabilisatie van de huidige mondiale olieproductie, aangevuld met de verwachte terugkomst van Iran (+600.000 vaten/dag) in 2016, zou de markt in slechts enkele kwartalen richting een betere balans brengen. Ter illustratie: het huidige overaanbod is al van kracht sinds begin 2012 (op twee kwartalen na in 2013), oftewel veertien kwartalen.

Ondanks het vooralsnog aanhoudende overaanbod houden wij vast aan onze olieprijsprognoses (tabel 1). Door de voortdurende focus op het overaanbod blijven de neerwaartse risico’s op korte termijn aanwezig. Hoewel de precieze timing lastig is vast te stellen, verwachten wij toch een betere balans tussen vraag en aanbod in de loop van 2016. De olieprijs zal dan ook een volatiel verloop blijven laten zien, en geen lineair herstel zoals weergegeven in onze prognosetabel. De richting is hierbij belangrijker dan de feitelijke voorspelling. De mondiale economische groei zal ervoor zorgen dat de vraag naar olie blijft toenemen. Daarnaast verwachten wij dat de groei van de olieproductie zal dalen en zelfs stabiliseren. Als daarnaast de speculatieve short posities worden afgebouwd zal dit een extra stimulans betekenen voor de olieprijs. Daarmee lijken de donkerste dagen achter ons te liggen, en komt de lente in zicht, ook voor olie.

Daling elektriciteitsprijzen doorgeschoten?

De ontwikkelingen in de energiemarkt zorgen ervoor dat de elektriciteitsprijzen de komende jaren onder druk blijven staan. We kennen reeds het overaanbod van fossiele brandstoffen ten behoeve van de elektriciteitsopwekking, maar het aandeel hernieuwbare energie zal de komende jaren ook flink toenemen. Dit zorgt voor blijvende druk op de elektriciteitsprijzen (bijvoorbeeld de baseloadprijs voor kalenderjaar 2017, figuur 5). Door de enorme daling van de olie- en gasprijs is de prijs van elektriciteit ook enorm onder druk gekomen. Hoewel wij geloven in een meerjarige neerwaartse trend zou de recente daling wel eens te ver kunnen zijn doorgeschoten. Een opleving van de olieprijs en/of gasprijs zou daarom ook de elektriciteitsprijzen iets kunnen doen opveren.