“Bestendige” groei voor de Agrifood sectoren

door: Frank Rijkers

Prognose-Agrifood-2015_1.pdf (485 KB)
Download

Het zogenoemde agrifood-complex, bestaande uit bedrijven in de primaire, verwerkende en verhandelende sectoren, vaart al jaren een bestendige koers. Weersinvloeden zijn voor een groot gedeelte bepaler van het sentiment binnen deze sectoren die conjunctuur ongevoelig lijken te bewegen. Toch heeft 2014 laten zien dat de agrifood sectoren ook tegenslag kunnen hebben. Waar de primaire sectoren kampten met zeer gunstige productieomstandigheden hebben de handel en verwerking last gehad van diverse incidenten. Voor 2015 en 2016 wordt groei verwacht, maar hoe komt deze tot stand?

2014 vertoonde een wisselend beeld
Dat het agrifood-complex weinig conjunctuurgevoelig is, dat was reeds bekend. De stemming, met name in de primaire sectoren, wordt bepaald door weersinvloeden, dierziektes of voedselschandalen. Dit was in het afgelopen jaar niet anders. Denk hierbij aan het paardenvleesschandaal, de Afrikaanse varkenspest, de vogelgriep en nagenoeg jaarrond gunstige weersomstandigheden. Toch is er een “nieuwe” spelbepaler bijgekomen in de vorm van geopolitiek. Wie had voorspeld dat Rusland ons voedsel zou gaan weren? Als je dat een jaar geleden had geschreven dan werd gezegd dat dit onmogelijk zou zijn, omdat Rusland afhankelijk is van de voedselimport. Toch hebben we het allemaal zien gebeuren. Dit heeft direct impact gehad op de ontwikkelingen binnen het agrifood-complex. De marges in de handel zijn onder druk komen te staan, waardoor de industrie minder is gaan produceren c.q. verwerken. Uiteindelijk heeft dit geleid tot een forse rendementsdaling in de primaire sector, waar de productie flink is toegenomen met overaanbod in sommige branches als gevolg.


En wat brengt 2015?

ABN AMRO verwacht dat de economische groei in 2015 en 2016 zal doorzetten. Het agrifood-complex groeit mee, maar minder hard gezien de beperkte afhankelijkheid van de economische groei. Belangrijke groeifactor voor agrifood zal ook de komende jaren de export zijn. Alhoewel in de eerste helft van 2015 de naweeën van de Russische voedselboycot nog parten zullen spelen, verwachten we toch een lichte groei. De voortzetting van de voedselboycot zal in 2015 met name impact hebben op de primaire sector, zeker indien “normale” weersomstandigheden opnieuw zullen zorgen voor gelijke of licht stijgende productie, waardoor er direct overcapaciteit zal zijn. De export naar landen buiten de eurozone zal een “boost” krijgen doordat de euro verder afzwakt ten opzichte van de Amerikaanse dollar en het Britse Pond.

tabel agrifoodprognoses

Hoe doen de onderliggende branches het?
Over de hele linie genomen groeit de productie in het Nederlandse agrifood-complex in 2015 en 2016. De blijvende vraag naar kwalitatief goed voedsel draagt bij aan de groei van de primaire sectoren evenals de groei in de verwerkende industrie alsmede de handelsbedrijven. Deze groei ondervindt extra steun van de zwakkere euro. De agrifood sectoren zijn namelijk zeer exportgericht. Toch zijn er ook branches die het zwaar hebben en zelfs krimp laten zien.

Vleesindustrie profiteert van goede exportpositie
Ondanks druk op de vleessector vanwege een aantal voedselschandalen heeft de branche het afgelopen jaar toch een productiegroei weten te realiseren. Met name de vraag naar kippenvlees blijft toenemen, waardoor de productie inmiddels ruim 28% hoger ligt dan in 2008 (het jaar voordat de mondiale economische crisis uitbrak). Oorzaak van deze forse stijging heeft te maken met het relatief lagere prijsniveau van kippenvlees ten opzichte van andere vleessoorten. Ook de komende jaren wordt hierdoor verdere groei verwacht in de productie van kippenvlees. De afzet vindt met name plaats binnen Europa, maar de groei komt van buiten de EU. Met name Azië is een grote groeimarkt.

grafiek pluimveeslachtingen

De varkensvleesmarkt heeft in 2014 de weg omhoog weer gevonden. Na een aantal jaren van krimp liet vorig jaar een groei zien van ruim 5%. Hier is de groei tweeledig. Enerzijds zorgden fors gedaalde inkoopprijzen voor extra volume in de industrie, omdat er bij lagere prijzen meer is ingekocht. Aan de andere kant zien we ook de export toenemen. Met name export buiten Europa zit hier in de lift. Deze positieve ontwikkeling komt door een zwakkere euro enerzijds en afzetproblemen van bedrijven uit de VS naar Azië anderzijds. Al met al gaan we uit van een lichte groei voor 2015 en 2016.

Zuivelindustrie dendert voort
De perspectieven voor de zuivelindustrie zijn goed. Ondanks een kleine terugval in de prijsvorming van onbewerkte melk zet de productiegroei onverminderd door. Het wegvallen van het melkquotum, de toenemende wereldvraag en het goede imago van de Nederlandse zuivelketen dragen bij aan de groei van deze branche in de komende jaren. Een groot gedeelte van de groei komt ook hier van buiten Europa. Toenemende vraag in Azië, maar ook in Afrika zorgen voor een goede uitgangspositie van de zuivelbranche. De exportgroei naar China groeide de afgelopen 10 jaar met gemiddeld 26% per jaar. De toenemende welvaart en een groeiende bevolking in Afrika zorgen ook hier voor meer vraag naar zuivelproducten. Dit biedt goede kansen voor de Nederlandse zuivelbranche.

grafiek melkproductie

Forse groei voor overige voedingsmiddelen
Naast de vlees- en zuivelindustrie verwacht ABN AMRO ook groei in de overige voedingsmiddelenindustrie. Hierbinnen vallen onder andere Aardappelen groenten en fruit (AGF), vis, brood & banket en snoep- en zoetwaren. Focus op dagvers, kleine porties kant- en klaar en een gezond imago dragen bij aan de groei van AGF-, vis- en broodproducten. Deze branches zijn de laatste jaren onderhevig geweest aan een forse consolidatieslag. Hierdoor kan er nu efficiënter en meer kapitaalintensief geproduceerd worden. Tevens is er goedkoper ingekocht, doordat de prijzen onder druk zijn komen te staan door overvloedig aanbod vanuit de primaire sector.

grafiek aantal foodbedrijven index

Binnen het segment snoep- en zoetwaren blijft er druk op de volumes. Met name het ombuigen van het ongezonde imago is hier een uitdaging voor de branche. Aan de andere kant heeft Nederland een zeer sterke positie in de verwerking van cacao en suiker. Het grootste gedeelte van de eindproducten in deze industrie worden geëxporteerd. De zwakkere euro draagt bij aan de groei binnen dit segment.

Dranken- en tabaksindustrie verstoren het groeibeeld
Waar binnen de voedingsmiddelenindustrie enkel op groei wordt gerekend, kan dat niet gezegd worden van de dranken- en tabaksindustrie. Te beginnen met de laatste categorie. Na de sluiting van de sigarettenfabriek van Philip Morris in Bergen op Zoom is de productie van tabaksproducten in Nederland nagenoeg opgedroogd. De sluiting van de sigarettenfabriek heeft ertoe geleid dat in 2014 de totale tabaksindustrie met 37,2% is gekrompen ten opzichte van 2013. Het effect van de sluiting ijlt nog na in 2015 en 2016 waarin de krimp zal voortzetten. De drankenindustrie vertoont al een aantal jaren een wisselend, maar overwegend krimpend, beeld. Nadat de branche in 2014 wederom is gekrompen verwachten wij dat dit ook in 2015 nog doorzet. Pas vanaf 2016 zal de drankenindustrie weer licht groeien. De groei staat onder druk, doordat de economische situatie de afgelopen jaren ervoor heeft gezorgd dat consumenten minder geld zijn gaan uitgeven aan (alcoholische) dranken. Daarnaast is er een trend ontstaan dat er meer (kraan)water wordt gedronken. De aantrekkende kracht van de economie zal er in 2016 voor gaan zorgen dat de drankenindustrie ook weer gaat groeien.

Voedingsmiddelengroothandel vindt weg omhoog weer terug na dipje in 2014
De marges binnen de handel in voedingsmiddelen staan al een aantal jaren fors onder druk. In 2014 is de margedruk verder toegenomen, door meer volume enerzijds en minder vraag anderzijds (o.a. door negatieve marktontwikkelingen als gevolg van de Russische voedselboycot). Hierdoor is de omzet in 2014 voor het eerst in jaren gedaald. Gedaalde energieprijzen en een verder aantrekkende uitvoer zullen ervoor zorgen dat de verkoopvolumes de komende jaren zullen toenemen. Hierdoor zal de omzet herstellen en zal de dip slechts van korte duur zijn. De handel zal verder aantrekken en mede door het positieve imago en het goede logistieke netwerk van de Nederlandse voedingsmiddelen-groothandel zal de komende jaren de omzet naar verwachting verder groeien, al blijft de concurrentie hier groot.


Waar moet de sector op focussen?
Voor de lange termijn zijn de vooruitzichten voor het agrifood-complex goed te noemen. Immers kort gezegd, de wereldbevolking groeit en de welvaart neemt toe. Toch betekent dit niet dat ondernemers achterover kunnen gaan zitten en dat er niets hoeft te gebeuren.

Inspelen op maatschappelijke thema’s
“de consument” heeft steeds meer behoefte aan een juiste informatievoorziening. Hij wil weten waar zijn voedsel vandaan komt en hoe het is bereid. Transparantie speelt een belangrijke rol om in de behoefte van consument te voorzien. Dit zou in de vleesindustrie bijvoorbeeld kunnen door het bouwen van een sterk merk met een “duurzaam” en “gezond” imago. Daarnaast is “voedselverspilling” een thema wat steeds hoger op de agenda van diverse overheids- en belangenorganisaties staat. De wereldwijde groei in de vraag naar voedingsmiddelen komt niet overeen met de hoeveelheid voeding die we jaarlijks weggooien. Producenten door de hele keten zullen hier dus ook over na moeten denken. Kleinere porties, hergebruik van bepaalde bestandsdelen of het langer houdbaar maken van productgroepen dragen hier aan bij.

Kennisvoorsprong en technologische ontwikkelingen beter inzetten
De Nederlandse voedingsmiddelensector staat wereldwijd hoog aangeschreven als het aankomt op kwaliteit en betrouwbaarheid. Deze aspecten worden echter onvoldoende uitgelicht. Het wordt teveel ervaren als “vanzelfsprekend”. Door meer nadruk te leggen op de uniforme kwaliteit, goede leverbetrouwbaarheid en –snelheid kan de Nederlandse voedingsmiddelensector zich nog meer onderscheiden ten opzichte van de buitenlandse concurrentie. Het overdragen van kennis wordt ook breder ingezet en gewaardeerd. De tijd van het klassieke transactie-denken is voorbij. Het gaat verder dan alleen de order schrijven en bedrijven in de sector zullen daar in mee moeten. Het overdragen van kennis kan op verschillende manieren. Een veel en steeds meer voorkomende manier is het denken en werken in (gesloten) ketens. Hierbij verbinden diverse schakels in een productiekolom zich aan elkaar en wisselen informatie uit. Het doel hierbij is om uiteindelijk tot een beter eindproduct te komen wat meer aansluit bij de wensen van de consument. Samenwerking vanuit de sector met kennisinstellingen is hierbij van wezenlijk belang.