Nederlandse softwarebedrijven stomen door

door: Steven Peters

  • Softwarebranche zorgt voor omzetgroei in IT-markt
  • Cloud computing heeft een marktaandeel van 20%
  • Exportpotentieel Nederlandse software neemt sterk toe

Softwarebedrijven presteren al langere tijd ruimschoots beter dan de rest van het bedrijfsleven. De belangrijkste drivers achter deze groei zijn het toenemende belang van software voor de samenleving en de sterke groei van cloud computing. Begin dit jaar stelde ABN AMRO al dat er goede kansen liggen voor Nederlandse start-ups in de internet- en softwarebranche. Nu werpt de bank een blik op de hele softwarebranche, die niet alleen sterk presteert, maar ook grote veranderingen ondergaat.

Deel 1 – De Nederlandse softwaremarkt

Voor de economische crisis van 2009 gold de gehele IT-branche als een groeibriljant, maar de tijden zijn veranderd. Zowel software als IT-dienstverlening halen niet meer de omzetgroei uit betere tijden en zijn duidelijk conjunctuurgevoeliger geworden. Hiervoor zijn twee oorzaken. Enerzijds geldt informatietechnologie steeds meer als een ‘gewoon’ inkoopitem in plaats van een soort van heilige graal. Dit combineert naadloos met een bedrijfsleven, dat door de langdurige economische malaise sterk op de kosten let. Anderzijds heeft de IT-branche te maken met een verdienmodel, dat verouderd is geraakt.

134.00.014_AA_G01_Omzetontwikkeling IT-branche

Affaires

De recent afgeronde parlementaire enquête over kostbare en mislukte IT-projecten bij de overheid illustreerde nogmaals duidelijk dat het oude IT-verdienmodel zijn langste tijd heeft gehad. Niet alleen bij de overheid, maar ook in het bedrijfsleven resulteerden grotere on-premise IT-projecten vaak tot hoge kostenoverschrijdingen, vertraging en ontevreden klanten. Het verdienmodel van detacheren van IT-specialisten bij klanten, per uur betaald, past steeds minder bij de wensen van de klant. Simpelweg omdat het te duur is geworden. Het zijn vooral de IT-dienstverleners, die last hebben van de teloorgang van (grote) IT-projecten.

134.00.014_AA_G02_Omzet software en IT-services

Software versus dienstverlening

Sinds medio 2013 presteert de IT-branche als geheel weer duidelijk beter dan de economie. Al komt dit wel grotendeels op het conto van de softwarebedrijven – de ISV’s, oftewel Independent Software Vendors.  IT-dienstverleners zien hun markt in 2014 nog niet echt aantrekken. Vooral de grote (internationale) IT-bedrijven hebben nog last van een slappe markt voor IT-diensten. Software boekt dit jaar een omzetgroei van circa 4% en houdt deze groei naar verwachting ook in 2015 vast. Softwaremakers hebben duidelijk de wind mee: het bedrijfsleven investeert meer om efficiency en/of veiligheid te verhogen en via cloud computing liggen nieuwe markten binnen handbereik.

Groeifactoren:

  • Samenleving gebuikt meer software
  • Bedrijfsinvesteringen stijgen weer
  • Gestegen vraag naar cybersecurity
  • SaaS boort nieuwe markten aan
  • Software verhoogt efficiency

Belemmeringen:

  • Tekort programmeurs
  • Zorgen om privacy in cloud
  • Tekort goede salesmanagers
  • Lastig IT-talent te importeren
  • Nederlandse markt is vrij beperkt

Kleinschalig

Het CBS geeft aan dat slechts 1% van de softwarebedrijven (maatwerk- en productsoftware) meer dan 50 werknemers heeft. Het gaat hier in totaal om circa 200 bedrijven. Het merendeel van de ondernemingen (81%) betreft zelfstandig werkende IT-professionals en programmeurs. Deze kleinschaligheid komt ook naar voren uit de online database ISVWorld: 87% van de makers van productsoftware (exclusief zzp’ers) heeft een omzet lager dan EUR 5 mln. Uit de omzetcijfers blijkt duidelijk dat de branche is te classificeren als een typische MKB-branche. Toch is deze kleinschaligheid absoluut niet nadelig voor de groeikansen van Nederlandse softwaremakers.

134.00.014_AA_G03_Softwarebedrijven naar grootte

Klein versus groot

Het zijn namelijk juist de kleinere ISV’s, waar de meeste omzetgroei te zien is. Zij zijn het, die op dit moment het meest profiteren van de opkomst van cloud computing. Het grootste deel van de groei van de branche komt uit dit segment van de markt. Grotere bedrijven worstelen vaak nog met het aanbieden van SaaS en hebben te maken met (oftewel vrezen voor) kannibalisering van hun bestaande licentie-inkomsten. Veel kleine en jonge softwarebedrijven opereren al grotendeels in de cloud. Zij zijn dus veel flexibeler en vooruitstrevender in hun productaanbod en dienstverlening. Zo verandert cloud computing niet alleen de manier van werken in de IT-branche, maar ook de IT-branche zelf.

Deel 2 – De impact van cloud computing

Na ontwrichting van vele andere economische sectoren, zorgt het internet ook voor grote veranderingen in de IT-wereld zelf. In 2012 signaleerde ABN AMRO in het rapport ‘Groeistuipen van Cloud Computing’ al de potentie van onder meer SaaS. Momenteel laat  cloud computing een sterke omzetgroei zien. ISVWorld heeft berekend dat 16,6% van de ISV’s een cloud oplossing aanbiedt. NederlandICT schat de marktgroei in 2014 op 29%, waarbij het marktaandeel van cloud diensten stijgt van 16% naar 20% van de totale markt voor software en services. Hoewel de groei hoog is, is de toename van het marktaandeel jaarlijks dus nog maar beperkt. De cloud revolutie is meer een geleidelijke evolutie te noemen. Maar wel een, die grote gevolgen heeft voor de toekomst. Veel hangt af van de mate van acceptatie door het bedrijfsleven. Op dit moment is de hype gepasseerd, werken de early adopters al (deels) in de cloud, maar staat het grootste deel van het bedrijfsleven nog voor de vraag of en zo ja hoe precies gebruik te maken van cloud computing.

134.00.014_AA_G05_Omzet Cloud computing

134.00.014_AA_G06_Aandeel Cloud computing

Beslissingsboom

De keuze voor en implementatie van cloud computing is namelijk geen ja/nee kwestie, feitelijk gaat aan de keuze voor cloud computing een hele keten van keuzes vooraf: een beslissingsboom. De keuze voor gedeeltelijk of volledig werken in de cloud hangt van het soort bedrijf af. Zo ook de keuze welke onderdelen van de IT-infrastructuur wel of juist niet in de cloud terecht komen. Zelfs de keuze voor het type cloud (private, public of een hybride) kan tot in detail door een bedrijf bepaald worden.

134.00.014_AA_G11_IT-cloud

Voordelen van cloud computing:

  • Flexibiliteit
  • Standaard software
  • Software altijd up-to-date
  • Geen grote investeringen
  • Grotere efficiency
  • Laagdrempelig

Veilig

In de adoptie van cloud computing kunnen bedrijven dus strategische keuzes maken, die hun IT-omgeving versterken. Een financiële instelling als een bank of verzekeraar bijvoorbeeld, zal heel andere keuzes maken in dit proces dan een transportbedrijf of een chemiebedrijf. Hierdoor verschilt de cloudadoptie tussen soorten applicaties: 35% van de bedrijven in sales en marketingsoftware bieden volgens ISVWorld al een SaaS dienst aan. Gevoeligheden op het gebied van privacy en veiligheid van data verschillen enorm van bedrijf tot bedrijf. De veiligheid van cruciale bedrijfsdata kan bij de juiste cloud aanbieder zelfs in beter handen zijn, afhankelijk van de kwaliteit van de eigen IT-beveiliging van een bedrijf.

Fortune favours the bold

Zoals gezegd is de impact van cloud computing op IT-bedrijven uiteenlopend. Kleinere softwarebedrijven (ISV’s) waren vaak in de voorhoede van aanbieders, die het SaaS-verdienmodel hebben omarmd. Zij plukken nu de voordelen van de groei van deze markt. Deze groei is voor een groot gedeelte nieuwe omzet uit het aanboren van een ‘nieuwe’ markt: het MKB. SaaS is voor het midden- en kleinbedrijf een ideale oplossing voor hun grootste IT-uitdagingen. Als grootste probleem geldt dat er geen grote investeringen mogelijk zijn. Bij het gebruik van SaaS verschuiven IT-kosten juist: van hoge capex-investeringen naar veel lagere maandelijkse operationele kosten.

134.00.014_AA_G07_IT problemen MKB

Klein maar fijn

De bestaande en nieuwe vraag naar software in het MKB komt voor een groot deel terecht bij de middelgrote en kleine Nederlandse ISV’s. Bij de tien populairste aanbieders van ERP en financiële software, staan slechts twee buitenlandse bedrijven (Microsoft en Visma). Bij middelgrote en grote bedrijven, domineren de bekende grote namen als belangrijkste leveranciers: Microsoft, Oracle en SAP. Toch hebben ook in deze markt Nederlandse leveranciers als Exact en Unit4 een stevige voet aan de grond. In het segment HR-oplossingen domineren Nederlandse softwaremakers zowel de MKB-markt als de markt in het grootbedrijf.

134.00.014_AA_G08_MKB softwareleverancier

IP matters

De opkomst van cloud computing verandert de IT-wereld: 72% van de bedrijven geeft aan budget te hebben vrijgemaakt voor oplossingen in de cloud. Voor IT-dienstverleners levert dit extra werk in de vorm van advies rondom cloudadoptie. Maar het gaat wel ten koste van hun omzet uit on-premise opdrachten. Op termijn is cloud computing een bedreiging voor IT-dienstverleners, die een deel van hun ‘werk’ zien verdwijnen naar softwarebedrijven. De trend is richting cloud en daarmee richting standaardoplossingen in plaats van maatwerksoftware, de business core van dienstverleners. Dienstverleners zullen meer moeite moeten doen om hun toegevoegde waarde te bewijzen. Het bezit van intellectual property (IP), eigen software of aanpassingen op standaardsoftware, wordt dus cruciaal in de nieuwe concurrentieverhouding tussen softwaremakers en IT-dienstverleners.

Impact cloud computing:

  • Hogere efficiency
  • Nieuwe MKB markten
  • Subscription vs. licenties
  • Lagere conjunctuurgevoeligheid
  • Eén wereldmarkt voor sofwarediensten
  • Concurrentie softwaremakers vs. dienstverleners

 

Deel 3 – Internationale potentie Nederlandse softwarebedrijven

De verwachtingen over de groeikansen van cloud computing blijven de komende jaren hooggespannen. Een belangrijke indicatie hiervoor zijn de relatief hoge waarderingen van beursgenoteerde SaaS-bedrijven. Het SaaS-verdienmodel heeft invloed op de wereldwijde softwaremarkt. Door het internet is in feite één transparante wereldmarkt voor software ontstaan. Door SaaS openen nieuwe markten zich, zowel internationaal als in nieuwe bedrijfssegmenten (MKB). In de praktijk bedienen vaak zelfs de kleinste softwaremakers (ISV’s) al over de hele aardbol een diverse klantenkring.

Stijgende export

De export van Nederlandse softwarebedrijven groeit hierdoor. Branchevereniging Nederland ICT heeft berekend dat tussen 2010 en 2014 deze export is verdubbeld van EUR 1,5 mrd naar EUR 3,1 mrd. Toch is het aandeel van de exportinkomsten in de totale omzet nog maar beperkt. Was deze in 2013 nog maar 7%, in 2014  is dit 13%. Voor producenten van standaardsoftware ligt het aandeel momenteel wat hoger, namelijk op 20%. ABN AMRO verwacht dat door cloud computing de sterke groei van de export van Nederlandse software de komende jaren zal aanhouden.

Hotspot

Begin 2014 rapporteerde ABN AMRO in het rapport “Tech-nomaden: multinationals vanaf de start” al over de groeiende kansen van software en internet start-ups. Recent bevestigde het Amerikaanse tijdschrift Forbes dit groeiende momentum door Nederland aan te wijzen als een van de “Seven European Startup Hotspots to Watch”. Nederland heeft software programmeurs van hoge kwaliteit, vindt ook Uber, dat in Amsterdam een ontwikkelteam heeft opgezet. Het lukt kleine en startende softwarebedrijven in ons land ook steeds vaker om buitenlands venturekapitaal binnen te halen. Nederland is inmiddels na Duitsland, Groot-Brittannië, Frankrijk en Zweden, naar omzet het vijfde softwareland in Europa. De uitgaven aan SaaS per hoofd van de bevolking, zijn in Nederland ook twee keer zo hoog als in bijvoorbeeld Duitsland en Frankrijk.

134.00.014_AA_G09_Herkomst omzet

134.00.014_AA_G10_Aandeel SaaS in omzet

Wereldwijd potentieel

Een andere duidelijke indicatie van het potentieel van de branche, zijn de overnames van Nederlandse softwarebedrijven door financiële partijen en concurrenten. Begin 2014 werd Unit4 van de beurs gehaald door de Amerikaanse investeringsmaatschappij Advent. En eind 2014 volgde het bod op Exact door Eiger Acquisitions (Apax), waardoor de softwaremaker naar verwachting begin 2015 van de beurs verdwijnt. Beide investeerders zien het groeipotentieel van SaaS en hebben Unit4 en Exact van de beurs gehaald om met eigen geld het SaaS-model verder uit te rollen. Als de transitie naar een globaal opererende SaaS-leverancier voltooid zullen beide bedrijven naar alle waarschijnlijkheid weer worden verkocht of naar de beurs gebracht. Andere opvallende overnames betreffen Total Specific Solutions (door Constellation Software) en Quintiq (door Dassault Systèmes).