Energie Monitor juni – Gasprijsverschillen uitgelicht

door: Hans van Cleef

140611_Energie-Monitor-juni_NL.pdf (2 MB)
Download
  • TTF gasprijs blijft dalen, Henry Hub laat lichte stijging zien
  • Concurrentienadeel gasprijs Europa ten opzichte van VS neemt af…
  • …maar het effect op de termijnprijzen is minder groot
  • Klimaatdoelstellingen 2030 beginnen vorm te krijgen

Gasprijs daling zet door

De Transfer Title Facility (TTF) spotprijs (lopende contract) voor in Nederland verhandeld gas is van het hoogste punt sinds de start van de Endex TTF future (EUR 29,225/MWh op 3 december 2013) met ruim 42% gedaald tot onder de EUR 17,00/MWh. Dit is de laagste prijs in vier jaar. Deze enorme daling lijkt opmerkelijk gezien de recente spanningen tussen Oekraïne en Rusland en de mogelijke gevolgen die dat zou kunnen hebben voor de gasleveringen aan Europa. Het effect van deze spanningen was echter beperkt en de neergaande trend bleef intact. Blijkbaar schatte de markt de kans op daadwerkelijke problemen met gasleveringen aan Europa toch niet zo hoog in als eerder werd gevreesd. Ook het feit dat de olieprijs zich al bijna twee jaar binnen een zeer smalle neutrale bandbreedte bevindt kon niet voorkomen dat de gasprijs verder daalde, ondanks de koppeling van de aardgas- aan de olieprijs. De voornaamste reden voor de grote daling van de gasprijs is de enorme gasvoorraad. Na de milde winter waren voorraden al hoger dan normaal. Door verdere productie en import van gas zijn de voorraden momenteel zeer ruim. Dit leidt tot een comfortabele positie in relatie tot de verwachte vraag in het hoogseizoen en ook met het oog op eventuele geopolitieke spanningen. Hoewel de spanningen zijn afgenomen en er een akkoord ophanden is over de betaling aan Rusland door Oekraïne van eerdere gasleveringen, is de kou nog niet helemaal uit de lucht. Toch lijkt het ons erg onwaarschijnlijk dat het conflict zich alsnog zal vertalen in een verlaging van gasleveringen van Rusland aan Europa.

Verschil met Amerika neemt af

Na de sterke stijging van de Amerikaanse gasprijs begin van dit jaar als gevolg van de extreme kou, daalde de prijs eind februari tot een niveau dat sindsdien schommelt rond de USD 4,50/mmBtu (oftewel ongeveer EUR 11,30/MWh). De ruime voorraden zijn voldoende om de stijgende vraag op te vangen en zorgen er mede voor dat de prijs op dit moment redelijk stabiel is. Als we echter kijken naar een grafiek die de langere termijn weergeeft, dan zien we dat de Henry Hub gasprijs een gematigd stijgende beweging laat zien. Deze stijgende trend zorgt er samen met de dalende prijs van Europees gas voor dat de onderlinge prijsverschillen aanzienlijk zijn afgenomen. Op de piek betaalden Europese bedrijven drie tot soms wel zes keer zoveel voor gas als bedrijven in de VS. Op dit moment ligt de Europese spotprijs nog ‘slechts’ 1,6 keer hoger dan in de VS. Bij de termijnprijzen is het verschil minder snel afgenomen. Sterker nog, zo blijkt uit figuur 2, de termijnprijzen voor gas in zowel Europa als de VS bewegen binnen zeer smalle bandbreedtes. De december 2016 termijnprijs voor TTF schommelt rond the USD 10/mmBtu, oftewel ongeveer EUR 25/MWh. Hetzelfde contract voor US natural gas beweegt rond de USD 4,20/mmBtu. Waar het prijsverschil op de spotmarkt is gedaald naar een factor 1,6 is dit op de termijnmarkt nog steeds 2,4 – oftewel in Europa betalen bedrijven voor gas nog steeds 2,4 keer de prijs van Amerikaans gas.

Contango versus backwardation

Twee belangrijke oorzaken voor het aanhoudende verschil in de termijnprijzen zijn de backwardation (spotprijs hoger dan termijnprijs) in de termijnprijs voor Henry Hub prijzen en het contango (spotprijs lager dan termijnprijs) in Europese (of TTF) gasprijzen. In figuur 3 staan de forward curves, ieder uitgedrukt in de eigen valuta en eigen meeteenheid. Bij prijsvergelijkingen converteren we deze naar één valuta en één meeteenheid om de vergelijking te verduidelijken. Bij de forward curve hebben we dat niet gedaan omdat dan wellicht de forward curve van de valuta het patroon beïnvloedt. De backwardation bij de Henry Hub gasprijs valt te verklaren door de ‘cap’ op de gasprijs zoals wij die eerder noemden in onze vooruitblik op de gasprijsontwikkelingen. Een hogere gasprijs in de VS kan leiden tot extra investeringen in de gasproductie. Het zal er ook toe leiden dat de productie kan toenemen doordat eerder gesloten productieplatforms weer rendabel worden. Deze extra productie zorgt echter voor een toenemend overschot wat de prijsstijging zal beteugelen. Daarnaast zullen raffinaderijen weer teruggrijpen op energieopwekking door middel van bijvoorbeeld goedkopere kolen zodra de gasprijs structureel hoger komt te liggen. In Europa zien we juist een contango in gasprijzen. Deze is te verklaren door de huidige ruime voorraad die ervoor zorgt dat de markt de komende winter met vertrouwen tegemoet ziet. Zoals eerder aangegeven, resulteert dit in een erg lage prijs voor de eerste contracten. Voor het volgend seizoen is het echter lastiger inschatten. Of de voorraden in 2015 nog steeds ruim zijn, is haast niet te voorspellen. Dit hangt uiteraard sterk af van het weer gedurende de komende winter (meer kou betekent meer verbruik en dus lagere voorraden rond deze tijd volgend jaar). Daarnaast zijn geopolitieke gevolgen met betrekking tot gasleveringen zoals eerder gezegd niet volledig uit te sluiten wat kan leiden tot lagere voorraden. Tot slot zal de vraag naar gas bepalend zijn, en ook die is nu moeilijk in te schatten omdat die niet alleen van de economische situatie afhangt, maar ook van bijvoorbeeld weersomstandigheden. Het grotere verschil in de termijnprijzen leidt ertoe dat de Nederlandse/Europese industrie een concurrentienadeel blijven houden ten opzichte van bedrijven in de VS. Ook bij termijnprijzen neemt dit verschil af, echter dit zal niet zo snel gaan als bij de spotprijzen vanwege de onzekerheid die deze langere termijn met zich meebrengt. Aangezien veel bedrijven hun gas op termijn inkopen, en slechts de verschillen op de spotmarkt aanvullen, zal het concurrentienadeel nog wel even in stand blijven en waarschijnlijk niet volledig verdwijnen. Toch zien wij dit verschil op termijn wel verder afnemen als de gasprijs in de VS tegen het ‘plafond’ begint aan te lopen en de leveringsonzekerheid in Europa verder kan worden beperkt.

Vooruitgang bij vaststellen nieuwe klimaatdoelstellingen

In de afgelopen weken zijn er redelijk onverwacht grote stappen gezet met betrekking tot de klimaatdoelstellingen na 2020. De eerste verrassing kwam vanuit de VS waar de Environmental Protection Agency – namens President Obama – met het voorstel kwam om de CO2-uitstoot in 2030 met 30% te hebben verlaagd ten opzichte van het niveau in 2005. Voor de VS, die voor een groot deel van de energiebehoefte afhankelijk zijn van kolen, kan dit grote gevolgen hebben. De andere verrassing kwam uit China. China, met de grootste CO2-uitstoot ter wereld, gaf aan om vanaf 2016 grenzen aan de CO2-emissies te stellen. Dit kan een grote doorbraak zijn bij de klimaatonderhan-delingen in VN-verband in Duitsland, en later dit jaar in Frankrijk. Aangezien de Europese lidstaten heel verschillend denken over de doelstellingen voor 2030 lijkt een vergelijkbaar duidelijk signaal hier vooralsnog niet te verwachten. Een eerste overeenkomst met betrekking tot Europese CO2-reductie- doelstellingen wordt niet eerder verwacht dan december.