Energie Monitor: Sleutelen aan het ETS mechanisme

door: Hans van Cleef

140207_Energie-Monitor-feb_NL2.pdf (1 MB)
Download
  • Een eerste aanpassing van het ETS-mechanisme moet leiden tot schaarste en hogere prijzen…
  • …maar dit is nog niet voldoende om op lange termijn verdere CO2-reductie af te dwingen
  • Grote stijging gasprijs door extreme kou in de VS

Enorm overschot aan CO2-emissierechten…

Om de klimaatdoelstellingen, en de daarmee verbonden CO2-uitstoot, te kunnen sturen heeft de Europese Commissie (EC) in 2005 het Emissions Trading Scheme (ETS) in leven geroepen. Maar sinds 2011 is gebleken dat het oorspronkelijke idee van het verhogen van de kosten van CO2-uitstoot door het laten kopen van emissierechten niet optimaal werkt. Meer dan 30.000 bedrijven in 31 Europese landen kregen een aantal gratis emissierechten en konden, indien nodig, op de markt rechten bijkopen om hun teveel aan CO2-uitstoot te compenseren. Echter, doordat mede door de crisis de vraag naar energie onder druk stond, en doordat prijzen van fossiele brandstoffen (vooral kolen en gas) hard daalden, was de vraag naar deze emissierechten niet zo hoog als voorzien. Daardoor ontstond er een groot overschot van ruim twee miljard rechten, wat leidde tot een enorme prijsdaling. Een eerste plan om het ETS aan te pakken werd echter door de Europese Commissie afgewezen.

… maar desondanks kans op een prijsstijging

Op 30 januari heeft de EC een aangepast plan goedgekeurd om het aanbod van CO2-emissierechten te verlagen. Het zogenaamde ‘back-loading’- plan houdt in dat het enorme overschot aan CO2-emissierechten tijdelijk wordt teruggebracht in de periode 2014016 met 900 miljoen rechten. Deze rechten komen door middel van een veiling weer beschikbaar in de periode 2019-2020. Het doel van de is om zo een schaarste te creëren waardoor marktprijzen van deze CO2-emissierechten gaan stijgen. Daarnaast wint de EC tijd om een passend beleid te maken voor de langere termijn. Op 6 februari volgde een stemming die bepaalde dat het totaal aantal emissierechten in omloop wordt verlaagd met 400 miljoen rechten in 2014. Anticiperend op dit besluit is de prijs gestegen. Tevens werd de lage prijs door veel energie-consumerende bedrijven benut om een groot deel van de overbodige emissierechten alvast aan te kopen voor toekomstig gebruik. Het overschot van 2 miljard is daarmee ‘teruggebracht’ tot 1 miljard. Met de wetenschap dat de komende drie jaar het overschot aan emissierechten grotendeels verder teniet wordt gedaan, kan er meer opwaarts potentieel voor de CO2-emissierechtenprijs verwacht worden. Hoewel marktverwachtingen sterk verdeeld zijn, lijkt ons een verdubbeling van de huidige prijs in 2014/2015 niet onwaarschijnlijk. Daarmee zou de prijs van de ‘EU Allowance’ stijgen naar boven de EUR 10. Een grote impact voor de consumentenprijs van stroom valt echter niet direct te verwachten. Het percentage van de CO2-kosten als onderdeel van de consumentenprijs is naar schatting lager dan de 10% die de CO2-kosten uitmaken van de kostprijs van energie. De consument wordt, naast de grondstofprijs (30%), nog geconfronteerd met de kosten van het netbeheer (ongeveer 20%) en belastingen, waaronder energiebelasting, opslag duurzame energie en BTW (totaal ongeveer 40%).

Verder gaande maatregelen in de volgende fase

Naast deze tijdelijke maatregelen is de EC bezig met het beleid op langere termijn. De meningen in Europa zijn echter sterk verdeeld en hangen in grote mate af van de afhankelijkheid van fossiele (en dus meer CO2-uitstotende) energie binnen de lokale energiemix. Duitsland – met haar Energiewende -, maar ook het Verenigd Koninkrijk zijn voorstander voor aanscherpen van het beleid om de effecten van CO2-uitstoot op de atmosfeer te beperken. Andere landen, zoals Polen (voor ruim 90% afhankelijk van kolen), en Tsjechië zijn hierop tegen omdat hun economie sterk afhankelijk is van fossiele brandstoffen. Ook hier komen de geografische verschillen voor de industrie weer naar voren (zie Energie Monitor januari), waarbij hogere prijzen voor CO2-uitstoot nadelig kunnen zijn voor Europese energie intensieve bedrijven. Deze bedrijven hebben een concurrentienadeel ten opzichte van bedrijven die profiteren van goedkope energie, zoals in de VS.

Eén van de ideeën voor een volgende fase van het ETS (periode 2021-2030) is om een ‘reserve mechanisme’ te introduceren. Hierbij moet 12% van de emissierechten achter gehouden worden en enkel beschikbaar komen als de markt daarom vraagt. Dit past binnen het voorstel van de EC om voor 2030 een nieuwe doelstelling op te stellen (stemming in maart). Deze doelstelling houdt waarschijnlijk in dat er een CO2-reductie van 40% wordt nagestreefd ten opzichte van 1990. Volgens EC voorzitter Barroso moeten de nieuwe doelstellingen ambitieus en betaalbaar zijn. Echter, om het systeem echt goed te laten werken zou de prijs van de CO2-emissierechten moeten stijgen naar een niveau van meer dan EUR 40. Deze tijdelijke aanpassingen zijn daarvoor bij lange na niet voldoende. Daarnaast is het de vraag of de EC in staat is om op lange termijn het beleid van de ETS dusdanig aan te passen dat het a.) prijzen structureel verhoogt en b.) brede draagkracht vindt onder de lidstaten.

Kou zorgt voor sprong gasprijs VS

De lang aanhoudende extreme koude in de VS heeft ertoe geleid dat de prijzen van aardgas (Henry Hub) enorm zijn gestegen. De combinatie van stijgende vraag naar gas, en daarmee dalende voorraden, duwden de prijs van gas naar een vierjarig record van ruim boven de USD 5/mmBtu (figuur 3). Hoewel wij geloven in een structurele opgaande trend van Amerikaanse aardgasprijzen, is deze prijsstijging wel heel erg snel gegaan. Daarnaast is het vooral gedreven door extreme tijdelijke weerscondities. Zodra de temperatuur weer normaliseert en daarmee de vraag naar gas zal afnemen (en voorraden weer hersteld kunnen worden), zal de prijs van gas gaan dalen. In Europa is de situatie precies het tegenovergestelde. Doordat de winter op veel plaatsen nog niet of pas laat inviel, is de vraag naar aardgas achtergebleven en staat de prijs onder druk. Op 30 januari jongstleden hebben wij onze nieuwe ‘Quarterly Commodity Outlook’ gepubliceerd. In dit rapport staat ook onze nieuwe visie op aardgas. Voor het komende kwartaal verwachten wij lagere prijzen voor aardgas in de VS. Een daling naar USD 4,25/mmBtu zit in het verschiet, en deze daling zal naar verwachting doorzetten in het tweede kwartaal (USD 4,00/mmBtu). De gemiddelde prijs voor 2014 zal dan uitkomen op USD 4,25/mmBtu. Toch denken wij dat de economische groei in de VS uiteindelijk zal leiden tot een geleidelijk stijgende trend. Voor 2015 en 2016 zien wij dan ook hogere gasprijzen (respectievelijk USD 4.75 en USD 5/mmBtu). De grote reserve productiecapaciteit die mogelijk weer rendabel wordt zodra prijzen te ver stijgen, en de mogelijkheid om te schakelen naar goedkope alternatieven (zoals kolen), zullen zorgen voor een plafond op de gasprijs. Dit plafond verwachten wij rond USD 5,50-6,00/mmBtu. In Europa zal, door efficiency, matige economische groei en (her-)onderhandelingen van lange-termijn contracten met Rusland, de dalende trend voortzetten. Voor het eerste kwartaal zal de prijs blijven schommelen rond EUR 27/MWh (oftewel USD 10,68/mmBtu), om vervolgens in de komende jaren te dalen naar EUR 24.50/MWh (USD 8,90/mmBtu, uitgaande van EUR/USD op 1.25).