Bouwen aan vertrouwen

door: Pierre Berntsen

Deze maand, tijdens het ABN AMRO World Tennis Tournament in Ahoy stond een seminar op het programma over het vertrouwen in voedsel. Dat vertrouwen krijgt regelmatig een flinke deuk. De incidenten over paardenvlees, EHEC, verkeerd gelabelde bio-eieren en varkensvlees staan nog vers in ons geheugen. Ze zijn pijnlijk voor iedereen die de sector een warm hart toedraagt. Bankiers zijn ervaringsdeskundigen: vertrouwen komt te voet en gaat te paard.

Het publiek bestond uit een gevarieerde mix van ondernemers en bedrijven uit de hele voedingsketen, veehouders, akkerbouwers, tuinders, slachterijen, verwerkers, handel en retail. Ik werd vooral verrast door filosoof Bas Haring zoor zijn frisse en scherpe visie op dit onderwerp.

Transparantie en communicatie

Allereerst maakt Haring onderscheid tussen verschillende vormen van vertrouwen. Bij vertrouwen in voedsel gaat het niet om zélfvertrouwen of een gelijkwaardige vorm van vertrouwen zoals met je partner. Het gaat om óngelijkwaardig vertrouwen. Als consument ben je afhankelijk van grote ketenspelers die veel meer weten. Kun je hen vertrouwen, hebben ze wel het beste met je voor? Dat weten we eigenlijk niet. Uitgangspunt is dat de voedingsketen en ketenspelers vertrouwen moeten verdienen. Het aanscherpen van regelgeving is niet de heilige graal. Het helpt om echt transparant te zijn, de afstand met de consument te verkleinen en fouten eerlijk toe te geven.

Via social media en met moderne technieken wordt het steeds gemakkelijker om met consumenten te communiceren. Vertellen dat voedselproductie een professioneel vakgebied is, helpt ook. Niet teruggrijpen op Ot en Sien: de meeste consumenten weten drommels goed dat deze nostalgie niet meer aan de basis staat van ons voedsel. Wél uitleggen hoe professioneel, efficiënt en soms ook grootschalig werkt voor voldoende, veilig en voordelig voedsel. Daarbij is de vraag gerechtvaardigd of de huidige afstand tot de consument en het grote aantal ketenspelers een zegen is. Overzichtelijk is het vaak niet. Vertrouwen van de consument begint bij vertrouwen tussen de ketenspelers onderling. ABN AMRO verwacht dat de groei van productie in gesloten ketens de komende jaren toe zal nemen. Zie ook de rapporten over groenten en vlees.

Fouten maken mag, bedrog is onacceptabel

Bij vertrouwen hoort ook dat je vertrouwen geeft en accepteert dat fouten gemaakt kunnen worden. Daar hebben consumenten steeds meer moeite mee. Misschien leven we in een (te) perfecte en voorspelbare wereld. We zijn niks meer gewend, er gaat nooit iets fout. Ons voedsel was nooit goedkoper en veiliger, zo blijkt uit onderzoek van Oxfam Novib. Het is wel belangrijk onderscheid te maken tussen menselijke fouten en bedrog. Bedrog en immoreel gedrag zijn dodelijk voor vertrouwen. Afstraffen dus!

De keten doet het zo slecht nog niet

Een vertrouwenscrisis is niet alleen een crisis voor ondernemers in de keten. Ook voor de consument is het crisis. Voedsel is geen kleinigheid. Consumenten, burgers en politiek hechten veel belang aan veilig voedsel, zo blijkt telkens weer bij een incident. Echter zo lang er niks aan de hand is, lijkt vooral de prijs van belang. Of zoals Bas Haring het verwoordt:.”Als consument heb ik de indruk dat de voedselmarkt super goed werkt, het kan bijna niet goedkoper en beter. Voedsel wordt duurzamer en veiliger voortgebracht dan ooit, dus ik zou zeggen: ‘complimenten en houden zo!’