Vol verwachting klopt ons hart

door: Han de Jong

Uit de cijfers van afgelopen week valt niet eenduidig af te leiden welke richting de wereldeconomie de komende tijd inslaat, maar wij blijven positief gestemd. De impasse in de VS is voorlopig doorbroken en op de financiële markten lijkt dit uitstel van een definitieve oplossing goed te vallen: daar verwacht en hoopt men dat uitstel op dit punt ook betekent dat de Fed later begint met het afbouwen van haar aankoopprogramma. Wij blijven erbij dat men op enig moment toch echt met afbouwen moet beginnen en dat de rally in US Treasuries te ver is doorgeschoten.

Impasse Amerikaanse begroting nog steeds niet definitief opgelost

Het Amerikaanse Congres heeft besloten de problemen voor zich uit te schuiven. Tijd winnen kan vaak een goede strategie zijn, maar volgens mij in dit geval niet. De Amerikaanse politiek functioneert nog steeds niet naar behoren en dat is bepaald beangstigend. Positief is misschien dat enkele belangrijke deadlines nu wat verder uit elkaar liggen en één voor één gehaald kunnen worden. Mogelijk gaan de hoofdrolspelers nadenken over de immense schade die ze het vertrouwen hebben toegebracht. En nu maar hopen dat ze hun leven beteren. In deze fase is het onmogelijk te zeggen of, en hoe gemakkelijk, er oplossingen gevonden kunnen worden wanneer de nieuwe deadlines dichterbij komen. Maar in ieder geval verdwijnt de hele discussie voorlopig weer even van de radar.

Naar verwachting kost de shutdown van de federale overheid de Amerikaanse economie op korte termijn een kleine 0,5% van het BBP. De ervaring met eerdere sluitingen leert dat de achterstand vrij snel kan worden ingelopen, misschien zelfs dit kwartaal al.

Er is nog steeds geen definitieve uitweg uit de begrotings-impasse gevonden en daardoor hopen de markten dat de afbouw van het aankoopprogramma van de Fed opnieuw uitgesteld wordt. Een belangrijk argument voor de Fed om vorige maand nog niet met afbouwen te beginnen, was de onzekerheid over de begroting. Die onzekerheid is mogelijk nog niet verdwenen als het FOMC (Federal Open Market Committee, het belangrijkste beleidsbepalende orgaan van de Fed) in december vergadert, en in ieder geval nog niet bij de vergadering van eind deze maand. Het wordt allemaal erg krap, maar wij blijven erbij dat er goede argumenten zijn die pleiten voor een start van de afbouw in december. De economie lijkt zich goed te houden. Bovendien klinkt in de notulen van de vergadering van september een wat meer havikachtige toon door dan algemeen werd verwacht. En zoals gezegd kan de economie de door de shutdown opgelopen schade snel inhalen. Daar staat tegenover dat er door de shutdown nauwelijks cijfers zijn gepubliceerd en dat het, als het FOMC op 17 en 18 december vergadert, wel eens moeilijk zou kunnen zijn een goed beeld van de onderliggende economische ontwikkelingen te krijgen.

Hoe dit ook zij, afbouw van de monetaire stimulering is geen kwestie van of, maar van wanneer. Als we zien hoezeer de obligatiemarkt is opgeveerd en de verwachte verkrapping van het monetair beleid op de achtergrond is geraakt, dan is het proces naar onze mening te ver doorgeschoten. Op een geven moment moet de gedaalde rente weer omhoog.

Cijfers redelijk hoopgevend

Uit de cijfers van afgelopen week valt niet eenduidig af te leiden in welk richting de wereldeconomie zich op korte termijn zal ontwikkelen, maar wij blijven bij onze gematigd optimistische inschatting. In Japan zijn opnieuw meer appartementen verkocht, in Tokio +77% j-o-j. Dit cijfer is mogelijk geflatteerd, omdat veel kopers nog snel hebben toegeslagen voordat de omzetbelasting wordt verhoogd, maar de achterliggende tendens blijft sterk.

De groei van het Chinese BBP is iets versneld, van 7,5% j-o-j in het tweede kwartaal naar 7,8% in het derde. De angst voor een verdere groeivertraging is daarmee weggenomen. De detailhandelsverkopen en de industriële productie zijn licht gedaald, maar de daling valt binnen de foutenmarge en uit de cijfers blijkt dat de groeivertraging zijn dieptepunt heeft bereikt.

De industriële productie in de eurozone was in augustus relatief sterk met +1,0% m-o-m. Met uitzondering van Italië gaf Zuid-Europa goede cijfers te zien, wat erop wijst dat het met deze economieën weer bergop gaat. Ook de Duitse ZEW-index was bemoedigend; de verwachtingencomponent in de indices voor Duitsland en de eurozone kwam opnieuw hoger uit. De autoverkopen in de EU zijn in september met 5,4% j-o-j gestegen; in augustus waren ze nog met 5,0% gedaald. Nu was de autoverkoop bijna stilgevallen, dus het uitgangspunt is laag en september had dit jaar een werkdag meer dan vorig jaar, maar toch… Ook de verkoop van vrachtwagens trekt aan en als die trend doorzet, kan dat het eerste teken zijn van toenemende bedrijfsinvesteringen. Tot slot kwam er uit Groot-Brittannië goed nieuws over de arbeidsmarkt en de detailhandelsverkopen.

Door de shutdown waren er weinig cijfers uit de VS. De Empire State-index (voor het ondernemersvertrouwen in het district van de New York Federal Reserve) viel tegen, al waren de details van het rapport duidelijk beter dan het totaalcijfer deed vermoeden. De Philly Fed-index (ondernemers¬vertrouwen in Philadelphia, New Jersey en Delaware) voor oktober viel juist weer mee: voor het komende half jaar verwacht men dat de bedrijvigheid naar het hoogste niveau in tien jaar stijgt! Het ondernemersvertrouwen in de bouw viel in oktober iets terug, maar ook hier zat het goede nieuws in de details en bovendien is het niveau van de index vrij hoog. Er bestaat doorgaans een sterk verband tussen woningverkopen en het ondernemersvertrouwen in de bouw, maar het eerste cijfer blijft de laatste tijd wat achter. Nu het vertrouwen iets daalt, kunnen de woningverkopen weer mooi langszij komen.

Anekdotisch bewijs

Wij hebben ook anekdotisch bewijs voor onze gematigd positieve visie. Zo meldt de Bank of America de stroppenpot sterk te hebben verminderd. Nu zijn voorzieningen vaak volatiel en ingegeven door bepaalde omstandigheden, maar deze daling was zo groot dat we moeten vaststellen dat de risicobeheerders van Bank of America hun kredietrisico snel zien afnemen.

Google boekte in het derde kwartaal meer winst dan verwacht en het aandeel schoot omhoog. Een van de belangrijkste conclusies uit de cijfers van Google is de zeer gunstige ontwikkeling van de advertentie-inkomsten. Nu zou dat specifiek voor Google kunnen zijn, maar ook andere bedrijven merken dat er weer meer geadverteerd wordt. Dit is slechts een bescheiden aanwijzing dat er meer geinvesteerd wordt. Toch is het een hoopvol teken, omdat groei van de bedrijfsinvesteringen broodnodig is.

Minder gezaghebbend dan de resultaten van Google maar wel vergelijkbaar is het verhaal van een goede vriend van me die ik gisteren sprak. Hij heeft een klein bedrijfje dat bedrijfsopleidingen en -trainingen verzorgt. Ik heb hem de afgelopen jaren veel horen klagen dat het zo slecht ging en op een bepaald moment probeerde hij me steeds zo ver te krijgen om mensen van mijn afdeling naar een van zijn cursussen te sturen. De laatste tijd heeft hij me niet meer lastig gevallen. Toen ik gisteren vroeg hoe de zaken ervoor stonden, zei hij dat het weer aardig begon te lopen. Dat valt voor mij in dezelfde categorie als de toegenomen advertentie-uitgaven. Ik hoop voor mijn vriend, voor mijzelf en voor alle lezers dat dit een voorbode is van meer goed nieuws.