Energie monitor juli – Overschotten in de energiemarkt

door: Hans van Cleef

Olieprijzen stabiel, maar neerwaartse druk verwacht in 2014

Met gasprijzen onder druk door de overschotten en kolenprijzen onder druk door een gebrek aan vraag, blijven olieprijzen stabiel binnen een nauwe bandbreedte van ruwweg USD 100-106. Toch werden olieprijzen flink beïnvloed door diverse gebeurtenissen in juni.

Brent en WTI olie in USD per vat Bron: ABN AMRO Economisch Bureau, Thomson Reuters
Brent en WTI olie in USD per vat
Bron: ABN AMRO Economisch Bureau, Thomson Reuters

Het effect op de prijs bleef tot op heden echter beperkt. Half juni bereikte het conflict in Syrië een nieuwe fase na de autorisatie van de VS om Amerikaanse wapens aan de rebellen te leveren. Dit nieuws zorgde voor nieuwe angst dat de onrust mogelijk naar de rest van de regio, inclusief de grote olieproducenten, zou kunnen overslaan. Als gevolg hiervan stegen de olieprijzen en WTI bereikte zelfs het hoogste punt in negen maanden. Een paar dagen later kwamen olieprijzen flink onder druk nadat de Federal Reserve aangaf dat ze de stimuleringsmaatregelen wil terugbrengen in combinatie met het bericht dat er een mogelijke verandering in het Chinese monetaire beleid komt. Volgens de Chinese centrale bank is er voldoende liquiditeit, hintend op geen verdere verlenging van haar kredietfaciliteit beleid en het aanblijven van hoge rentes. Met stijgende Amerikaanse rentes en US-dollar en het nieuws van stijgende voorraden olie, daalde (Brent) olie tot onder de USD 100. Het verschil tussen Brent en WTI daalde zelfs tot het laagste niveau sinds januari 2011 (USD 6,02/vat).

De voorraadopbouw kwam pas laat op gang dit jaar als gevolg van de lang aanhoudende lage temperaturen in de afgelopen maanden. Daardoor bleef de vraag hoog waar normaal gesproken het verbruik voor verwarming veel eerder afneemt dan dat de vraag naar energie voor koeling toeneemt.

Toch steeg de olieproductie in Saudi-Arabië reeds van 9,3 miljoen vaten per dag (mvpd) in april naar 9,7 mvpd in mei. Daarmee anticipeerde de grootste OPEC producent op een stijging van de seizoensvraag gedurende de zomermaanden. Wij verwachten dat een grotere daling van de olieprijs uit zal blijven aangezien het inmiddels voor significante voorraadopbouw te laat lijkt te zijn, tenzij de temperaturen duidelijk onder het normale gemiddelde blijven deze zomer. Aan de andere kant verwachten wij ook niet dat de olieprijzen aanzienlijk zullen gaan stijgen. De toename in seizoensvraag kan leiden tot wat steun voor de olieprijs, maar het economische draagvlak voor een structureel stijgende vraag naar olie valt niet te verwachten op korte termijn. Alle grote olie-organisaties zoals de OPEC, de Energy Information Administration (EIA) en de International Energy Agency (IEA) hebben hun verwachting voor de vraag naar olie in 2013 andermaal verlaagd. forecastVerder verwachten zij dat de vraag slechts gematigd zal stijgen in 2014, wat in lijn is met onze eigen verwachting. Met de aanpassingen van het beleid van de Fed, en mogelijk ook de Chinese centrale bank, en de verwachte stijging van de Amerikaanse rentes, de stijging van de US dollar en een olie-overschot in gedachte hebben wij de verwachting voor de Brent olieprijs voor 2014 licht aangepast. Wij verwachten dat de gemiddelde jaarprijs van Brent op USD 95/vat uitkomt (eerder was dat USD 100/vat). De verwachting voor 2013 is onveranderd gebleven op USD 105/vat.

Schalieolie houdt olie-overschot in stand

De EIA heeft haar verwachting voor mondiale ‘technisch winbare’ olie en gas bronnen verdubbeld ten opzichte van haar verwachtingen in 2011. De EIA gaf wel aan dat de verwachtingen uiterst onzeker zijn en er uitgebreid moet worden getest alvorens uitkomsten met enige zekerheid te kunnen bevestigen. De aanpassing is gedaan aangezien de rol van schaliegas is veranderd nu deze als feitelijke voorraad wordt beschouwd. Verder waren sommige geologische onderzoeken en boorresultaten in 2011 nog niet beschikbaar.

Olie vraag versus aanbod (in miljoen vaten per dag) Bron: IEA, ABN AMRO Economisch Bureau
Olie vraag versus aanbod (in miljoen vaten per dag)
Bron: IEA, ABN AMRO Economisch Bureau

De totale technisch winbare voorraden van schaliegas, inclusief de VS, zijn verhoogd van 6.622 biljoen kubieke voet (bkv) in 2011 naar 7.299 bkv in 2013. De totale technisch winbare voorraden van schalieolie zijn aangepast van 32 miljard vaten naar 345 miljard vaten. Let op, dit betreft geologisch geïdentificeerde voorraden (verwachting van olie en gas in de grond), en geen reserves (technisch en economisch winbare olie, oftewel de hoeveelheid olie en gas die werkelijk gewonnen gaat worden). In hoeverre deze stijging van de voorraden daadwerkelijk de olieprijs gaat beïnvloeden hangt sterk af van de bereidheid van OPEC olieproducenten om hun productie ter verlagen om daarmee een aanhoudend olieoverschot tegen te gaan. Deze overproductie bestaat al sinds begin 2012. Met uitzondering van Saudi-Arabië lijkt dit erg onwaarschijnlijk. Sterker nog, Irak heeft de ambitie om haar olieproductie te verdrievoudigen van iets meer dan 3 mvpd, naar 9 mvpd in 2020 in het ‘medium’ scenario. De overproductie zal dus aanhouden, in ieder geval voor de komende jaren, waardoor de olieprijs verder onder druk blijft staan.

Gasprijsverschil Europa / VS zal halveren

Het prijsverschil tussen Europees en Amerikaans aardgas zal aanzienlijk dalen, mogelijk met meer dan 50%. Dit zal de concurrentiekracht van Europa versterken en kan zelfs een stimulans vormen voor economische groei in Europa. Er zijn twee belangrijke redenen voor deze visie: lagere prijzen in Europa, en hogere prijzen in de VS.

Aardgas VS versus aardgas NL TTF (in USD/mmBtu) Bron: Thomson Reuters, ABN AMRO Economisch Bureau
Aardgas VS versus aardgas NL TTF
(in USD/mmBtu)
Bron: Thomson Reuters, ABN AMRO Economisch Bureau

Europese gasprijzen zullen onder druk blijven door heronderhandelingen over langlopende, aan olie gekoppelde, contracten tussen Rusland (Gazprom) en haar Europese klanten. De schaliegasrevolutie dwingt Gazprom in een andere rol. Het overaanbod van gas leidt tot lagere spotprijzen en klanten gaan niet meer blindelings akkoord met een langlopend, aan olie gekoppeld, contract. Op dit moment is de prijs van NL TTF gas EUR 26,13/KWh. Dit is gelijk aan USD 10/mmBtu. De US Henry Hub aardgasprijs is nu USD 3,74/mmBtu. Het prijsverschil is USD 6,26/mmBtu, oftewel Europees gas is ongeveer 2x zo duur als in de VS. Wij verwachten een prijsdaling van 10% voor Europees gas in 2015 vanwege heronderhandelingen richting een meer marktconforme gasprijs. Verder verwachten wij dat Amerikaans aardgas gaat stijgen naar USD 5/mmBtu (dit is nog steeds historisch laag) vanwege de stijging van de vraag naar gas als gevolg van het economisch herstel. De 10% prijsdaling van Europees gas brengt de prijs naar ongeveer EUR 23,5/KWh, oftewel, USD 7,60/mmBtu, rekening houdend met onze voorspelling van EUR/USD op 1,10 in 2015 (stijgende Amerikaanse rentes). Daardoor daalt het prijsverschil van USD 6,27 naar ‘slechts’ USD 2,60/mmBtu (een daling van meer dan 50%).

CO2 Emissierechtenplan, deel II

In de eerste week van juli zal het Europese parlement stemmen over een uitgedund reddingsplan voor het herstructureren van de CO2-markt. Het Europese parlement stemde tegen het eerste plan in april. Als gevolg daarvan daalde de CO2-emissierechtenprijs naar een record dieptepunt van EUR 2,46 alvorens de prijzen weer verdubbelden maar wel op een historisch dieptepunt bleven.

CO2 emissierechtenprijs (per 1.000 units) Bron: Thomson Reuters, ABN AMRO Economisch Bureau
CO2 emissierechtenprijs (per 1.000 units)
Bron: Thomson Reuters, ABN AMRO Economisch Bureau

Het nieuwe plan omvat het uitstellen van emissierechten, welke na een jaar weer op de markt zullen komen. Het betreft een 1-jarige interventie ter waarde van 600 miljoen rechten, ten opzichte van een 3-jarige interventie ter waarde van 900 miljoen rechten in het eerste plan. Dit aangepaste plan is reeds goedgekeurd door een parlementair panel, welke de aanbeveling aan het Europese parlement gaf om het plan goed te keuren. Zodra dat is geregeld kan de voorzitter van het panel in gesprek gaan met afgevaardigden van nationale regeringen om tot een definitieve versie te komen. Dit kan enige maanden duren. In de tussentijd kunnen de emissierechtenprijzen iets verder stijgen. Of deze, op het beleid vooruitlopende prijsstijgingen, daadwerkelijk invloed zullen hebben op het beleid met betrekking tot de energieproductie – zoals switchen van gebruik van kolen naar gas, of eventueel duurzame energiebronnen – valt echter sterk te betwijfelen.

Schaliegaswinning in Nederland

Ook in Nederland is de discussie met betrekking tot wel of niet boren naar schaliegas verder op stoom gekomen. Begin juli komt de uitkomst van het onafhankelijke onderzoek wat is ingesteld door minister Kamp om de mogelijke risico’s en gevolgen van de schaliegaswinning in kaart te brengen. Inmiddels zijn milieudefensie en sommige gemeentes en provincie(s) uit het overleg gestapt omdat zij zich niet kunnen vinden in een tijdelijke geheimhouding tijdens de periode (twee weken) dat het rapport door de betrokken partijen word bestudeerd. Ook is een aantal hoogleraren opgestaan die zich uitspreken tegen schaliegaswinning. Zij stellen dat de winning van schaliegas in Nederland zowel economisch als ecologisch niet interessant is, mede omdat de omstandigheden in Nederland anders zijn dan in de Verenigde Staten.

De omstandigheden zijn inderdaad anders. Maar de conclusie dat schaliegasboringen economisch niet interessant zijn zou wat voorbarig kunnen zijn. Immers, de technologie heeft de laatste jaren niet stil gestaan. Daarnaast wordt in Nederland al decennia lang gebruikt van deze ‘nieuwe’ technieken van hydrolic fracturing, maar dan vooral op zee. Met deze kennis en verbeterde technologieën wordt de productie daarmee alsmaar efficiënter, veiliger en goedkoper. Of er al dan niet ecologische schade optreedt, zal hopelijk blijken uit het onderzoek van minister Kamp, en eventueel uit proefboringen. Ook de mogelijke gevolgen / kosten daarvan zullen in de economische berekening meegenomen moeten worden. Uiteindelijk zullen bedrijven alleen naar schaliegas gaan boren als dit, na aftrek van productie- en overige maatschappelijke kosten, rendabel blijkt te zijn.

Verduurzaming van de energiemix

Daarnaast speelt de vraag of schaliegaswinning ten koste gaat van de ontwikkeling van duurzame energie. Volgens ons moet de discussie breder worden getrokken.

IEA Energiemix Nederland in 2009 Bron: International Energy Agency (IEA)
IEA Energiemix Nederland in 2009
Bron: International Energy Agency (IEA)

De vraag of er naar schaliegas geboord moet worden staat volgens ons los van de verduurzaming van de energiemix. Lokale projecten worden steeds vaker opgestart, maar om echt grote slagen te maken is een stevig landelijk, of zelfs een Europees beleid nodig. Uiteenlopende belangen, het niet met elkaar in overleg zijn/gaan, en het ontbreken van regelgeving staan deze ontwikkeling in de weg.

Als blijkt dat schaliegaswinning economisch en ecologisch verantwoord gedaan kan worden, kan schaliegaswinning een methode zijn om de mogelijk langere transitiefase richting een duurzame energiemix te overbruggen. Daardoor wordt er tijd gewonnen om duurzame energie verder te ontwikkelen en te implementeren in de energiemix. De winst is dan dat, mits dit gas wordt gebruikt ter vervanging van vervuilendere fossiele brandstoffen, dan al wel aan de CO2 reductie doelstellingen kan worden voldaan.