Investeren in groei: (beursgenoteerde) corporates

door: Menno van Leeuwen

Grote, vaak beursgenoteerde bedrijven spelen een belangrijke rol bij innovatie in de TMT-sector. Hun kapitaal en netwerk stellen hen in staat innovatieve bedrijven over te nemen of anderszins onder hun hoede te nemen. De wijze waarop zij dit hebben georganiseerd loopt uiteen, hun communicatie erover is beperkt. Dit roept de vraag op wie de beste strategie hanteert. Een analyse van recente overnames, met enkele suggesties voor verbetering.

De acquisitie van (innovatieve) bedrijven door gevestigde ondernemingen is van alle tijden. Veel corporates hanteren een ‘buy-and-build’ strategie om door overnames omzet en afzetmarkten toe te voegen. Verder streven zij ernaar bedreigende concurrentie te beperken en innovaties te absorberen die ze zelf niet tot stand konden brengen. Bij dit alles hebben ze steeds meer oog voor jonge kleinere bedrijven. Soms zijn die laatste zelfs zó jong dat ze nog geen winst maken en nog moeten bewijzen dat hun business model toekomst heeft. Dat klinkt risicovol. Maar aan de andere kant vormen deze bedrijven wel degelijk een verlokkelijke bron van nieuwe groeivelden.

Wat de beste strategie is, staat nog niet vast

Een bekende valkuil bij overnames is dat de innovatie van een bedrijf in ontwikkeling onder de nieuwe eigenaar kan stokken. De op controle gebaseerde cultuur van de gevestigde onderneming zit dan de innovatie in de weg, ongeveer op dezelfde manier als een onderneming die naar de beurs gaat vaakinnovatief vermogen kwijtraakt. De vraag is dan ook wie bij overnames de betere eigenaar is en of een overname altijd de beste strategie is. In de praktijk hebben grote bedrijven hun groei- en overnamestrategie op uiteenlopende wijze georganiseerd. Er over communiceren doen ze in beperkte mate. Dit maakt het interessant om (een selectie van) recente TMT-overnames te analyseren.

Telecom: weinig overnames, focus op partnerships

In de telecombranche valt op dat er de afgelopen jaren relatief weinig innovatieve bedrijven zijn overgenomen door de grote spelers. KPN heeft een minderheidsbelang genomen in provider van clouddiensten RoutIT. Dit geeft KPN de mogelijkheid om zijn klanten completere diensten aan te bieden. Verder heeft het bedrijf echter vooral partnerships gesloten. Opvallend is dat met Voiceworks (nummer 1Deloitte Fast50 2011). KPN maakt gebruik van de VoIP diensten van Voiceworks, dit bedrijf benut op zijn beurt het glasvezelnetwerk van KPN.

Uitgeverijen: veel overnames, uiteenlopende doelen

Onder de uitgevers zijn de afgelopen jaren veel overnames geweest. Vanaf 2010 hebben Nederlandse uitgevers meer dan 35 bedrijven overgenomen om hun bedrijf te verjongen. Ze maken hierbij goed gebruik van de mogelijkheden die het TMT-ecosysteem biedt. Het achterliggende doel lijkt vooral om een oplossing te vinden voor het afkalvende traditionele business model van print media.

Enkele opvallende trends uit de uitgeverijbranche

  • B2B-uitgevers als Reed Elsevier en Wolters Kluwer zijn na overname van een groot aantal (veelal buitenlandse) kleine softwarebedrijven tegenwoordig voornamelijk actief op het gebied van softwareoplossingen. Een goed voorbeeld is de overname door Wolters Kluwer van Legal Intelligence (Quay Consult B.V.), een juridische zoekdienst.
  • Bij de FD Mediagroep en B2C uitgevers als De Persgroep, Sanoma Media en TMG ligt de focus juist op Nederlandse overnames. De Persgroep vergrootte bijvoorbeeld haar aandeel in de markt van online media door de overname van VNU Media. En TMG versterkte haar aanwezigheid op de markt van groepskortingen en mobielkorting via een meerderheidsaandeel in GroupDeal.

TV-branche: mondiaal aanboren nieuwe markten

In de TV-branche lijken overnames vooral gericht op het aanboren van nieuwe markten, vaak op mondiaal niveau.

  • Van de zendgemachtigden heeft vooral RTL Nederland veel gebruik gemaakt van het ecosysteem om te blijven innoveren. Het nam bijvoorbeeld Buienradar over en zorgde voor een onafhankelijke positie bij Video On Demand content door de aankoop van Videostrip.
  • TV-producenten doen hun overnames minstens ten dele om toegang te krijgen tot nieuwe markten. Zo namen Endemol en Talpa Media Russische bedrijven over en nam Eyeworks een meerderheidsbelang in het Noorse Dinamo AS.
  • Verder lijken TV-producenten vooral geïnteresseerd in de creatieve digitale aanvulligen: Eyeworks kocht ontwikkelaar en producent van interactieve platforms Advanced Interactive Media, Talpa betrad de markt voor productie van iPadgames via een minderheidsbelang in Indentity Games.
  • Bij de kabelaars valt op dat overnames op mondiaal niveau worden gestuurd. De verantwoordelijke bij UPC voor overnames van jonge innovatieve bedrijven, rapporteert bijvoorbeeld direct aan moederbedrijf Liberty Global in Denver USA.

Software: geloof in overnames lijkt weg

In de softwarebranche valt op dat het geloof in overnames als groeistrategie is verdwenen. Zo deed

Exact na een periode van veel aankopen in de laatste twee jaar geen enkele aankoop meer. Afas betrad weliswaar de consumentenmarkt door de overname van Yunoo, het prijswinnende online huishoudboekje, maar staat er verder om bekend geen overnames te doen. Het stuurt liever aan op samenwerking met bekende partners en leveranciers en trekt bij innovatie zelf de kar. Overigens is de aankoop een mooi voorbeeld van een werkend ecosysteem: de overname hielp Yunoo aan een broodnodige kapitaalinjectie. UNIT4 heeft ook gebruikgemaakt van een overname om te innoveren. Door de overname van Exie AS kan het zijn softwareoplossingen verbeteren.

High tech: internationale overnames, ook spinouts

Ook in de High tech branche valt het internationale karakter van de overnames op. Verder zijn hier naast aankopen diverse spinouts te noteren.

  • Van de bedrijven die wij onderzochten (ASML, Imtech, Océ, Philips en TomTom) nam voor zover bekend alleen ASML een Nederlands bedrijf over, Wijdeven Motion B.V. Een vorm van verticale integratie: de nieuwe aanwinst is producent van onderdelen van de chipmachines die ASML maakt.
  • Voorbeelden van spinouts zijn te vinden bij Philips. Dit bedrijf heeft de afgelopen jaren Polymer Vision, Irex (tablet) en Shapeways uit zijn groep laten gaan. Dat de eerste twee bedrijven niet meer bestaan kan getuigen van een goede timing van Philips, maar onderliggende technologieën als ‘e-readers’ en ‘flexibele schermen’ zijn nu wel helemaal ‘hot’. Samsung haalde met de overname van Liquavista juist technologie voor flexibele schermen in huis. Wellicht een voorbode voor bedrijven als Philips om de komende tijd zuiniger met hun spinouts om te gaan en meer te gaan venturen?

Innovation Awards ten behoeve van het TMT-ecoysteem

Het identificeren van innovatieve bedrijven en concepten lijkt soms op het zoeken naar de bekende speld in de hooiberg. Gelukkig is er een groeiend aantal programma’s dat innovatieve bedrijven aan corporates koppelt. ABN AMRO is al 7 jaar partner van de Accenture Innovation Awards. Dit initiatief licht de meest innovatieve concepten in (onder meer) Technology, Media en Communications uiten vormt een ecosysteem van juryleden uit de hoek van (succesvolle) ondernemers, professionals en investeerders. ABN AMRO en Accenture pakken hun (nieuwe) rol in het TMT-ecosysteem bovendien op door matchmakingssessies te organiseren. Die zijn puur bedoeld om in de behoeften van corporates en ondernemers te voorzien; een direct verdienmodel is er niet aan verbonden. Een mooi voorbeeld van een langetermijninvestering die past bij het TMT-ecoysteem van de toekomst.

Acquisitiestrategie kan nog beter

Bovenstaand overzicht is uiteraard niet volledig, maar geeft wel aan dat corporates steeds vaker jonge innovatieve bedrijven overnemen. De mate waarin dat gebeurt, verschilt per branche. De telecombranche lijkt de strategie net te ontdekken, uitgevers zijn diverse stappen verder en de high tech- en softwarebranche lijken hun model alweer aan te passen. Naast deze cyclus signaleren wij diverse verbeterpunten:

  • Over de hele linie is het beleid rond venturing, het overnemen van jonge innovatieve bedrijven, beperkt ingebed in de organisatie van corporates en/of slecht vindbaar. Wie jonge innovatieve bedrijven aan wil trekken, vindt daar een eenvoudig eerste verbeterpunt.
  • Ook de borging van venturing als langetermijnstrategie kan beter. Hier lijkt ons eerder een commitment van tien dan vijf jaar nodig, inclusief stelselmatig ingecalculeerde afschrijvingen.

Tot slot is verbetering mogelijk ten aanzien van internationalisering. TMT laat zich niet beperken tot landsgrenzen!